Açık Öğretim Lisesine Göç

Son zamanlarda eğitimdeki güncel meselelerinden biri öğrencilerin açık öğretim lisesine yönelik yoğun talebidir.  Bu yoğun talep, Covid-19 salgını dolayısıyla örgün eğitime verilen arayla okulların sosyalleşme işlevinin askıya alınması ve açık öğretim lisesinde son yıllarda uygulanan sınavların kapsam ve yöntem bakımından daha cazip olması gibi nedenlerle açıklanabilir. Öğrencilerin açık öğretim liselerine yönelmelerini istatistiksel veriler altında incelemek için bu analizde üniversite sınavında açık öğretim lisesi kaynaklı başvurular ve açık öğretim lisesi ile anadolu liselerinin öğretim programları karşılaştırılmalı şekilde incelenmiştir. 

ÖSYM tarafından düzenli olarak açıklanan sayısal veriler, 2022 yılında üniversite yerleştirme sınavlarına katılmak üzere başvuruda bulunan adayların mezun oldukları ya da hâlen kayıtlı bulundukları ortaöğretim kurum türlerinin dağılımı bağlamında çarpıcı bir tabloyu gözler önüne sermektedir. Grafikte ÖSYM’nin son 5 yıllık verilerine göre üniversite sınavlarına giren/başvuran öğrenciler arasında açık öğretim lisesi kaynaklı olanların sayılarındaki değişim gösterilmiştir. Özellikle son yıllara bakıldığında 2020 yılından itibaren açık öğretim lisesi kaynaklı aday sayılarının artışa geçtiği görülmektedir. Ayrıca 2021’den 2022’ye geçerken %114,7 oranındaki keskin artışa dikkat çekmek gerekir. 

Bir diğer grafikte ÖSYM’nin son 5 yıllık verilerine göre üniversite sınavlarına giren/başvuru yapan açık öğretim lisesi kaynaklı öğrencilerin oranı verilmiştir. Üniversite yerleştirme sınavlarına katılmak üzere ÖSYM’ye başvuruda bulunan/sınavlara katılan 2018 yılındaki 2.260.273 adayın %7,74’ü, 2019 yılındaki 2.390.491 adayın %8,47’si, 2020 yılındaki 2.296.138 adayın %9,01’i, 2021 yılındaki 2.607.903 adayın %12,8’i ve 2022 yılındaki 3.243.425 adayın %22,07’si açık öğretim lisesi öğrencisi ya da mezunudur. Son 5 yıllık zaman dilimi içerisinde ÖSYM sınavlarına katılan/başvuran aday sayısında da artış yaşanmıştır. Ancak toplam öğrenci sayısındaki artışla izah edilemeyecek biçimde açık öğretim lisesi kaynaklı adayların oransal olarak belirgin bir şekilde artış göstermesi, öğrencilerin örgün eğitimi terk ederek Açık Öğretim Lisesi’ne yöneldikleri çarpıcı bir gösterge olarak kabul edilebilir. 

Açık öğretim lisesine olan talebi daha iyi anlamak adına örgün eğitim kurumları ile Açık Öğretim Lisesi’ndeki öğretim programlarını birbiriyle karşılaştırmalı incelemek yerinde olacaktır. Her ne kadar açık öğretim okullarında örgün eğitim kurumlarıyla aynı öğretim programlarının uygulandığı (MEB, 2022) ifade edilmiş olsa da uygulamanın bu durumu yansıtmadığı söylenebilir. Örgün eğitim verilen Anadolu liselerinde uygulanan ve Açık Öğretim Lisesi’nde uygulanan ders programları tabloda verilmiştir. Örgün eğitimde sınıf geçme sistemi uygulanırken Açık Öğretim Lisesinde kredili sistem uygulanmaktadır. Açık Öğretim Lisesinde okuyan öğrenciler için dersler dönemlik olarak belirlenmekte, bağımsız dersler itibarıyla başarı ya da başarısızlık tespit edilmektedir. Her bir dersin haftalık ders saat sayısı, o dersin kredisini oluşturmaktadır. Buna göre incelendiğinde, örgün eğitime devam eden bir öğrencinin mezun olana kadar her sınıf seviyesinde haftalık 40 saat ders görmesi gerektiği, bunların önemli bir kısmını zorunlu derslerin oluşturduğu, diğer bir kısmını ise seçmeli derslerin oluşturduğu görülmektedir. 

Diğer taraftan Açık Öğretim Lisesinde öğrenim gören bir öğrencinin en yoğun ders yükünün örgün eğitimdeki 9 ve 10. sınıflara karşılık gelen 1, 2, 3 ve 4. dönemlerde bulunduğu, örgün eğitimde 11 ve 12. sınıflara karşılık gelen 5, 6, 7 ve 8. dönemlerde ise ders yükünün ciddi bir biçimde hafiflediği görülmektedir. Örgün eğitimde 11. sınıfta öğrenim gören bir öğrenci, 29 saatini 8 adet zorunlu dersin oluşturduğu toplam haftalık 40 saat dersten sorumlu iken; Açık Öğretim Lisesi 5 ve 6. döneminde 5 farklı dersten oluşan 15 kredilik ders yükü bulunmaktadır. Benzer bir şekilde örgün eğitimde 12. sınıfta öğrenim gören bir öğrenci, 19 saatini 7 adet zorunlu dersin oluşturduğu toplam haftalık 40 saat dersten sorumlu iken; Açık Öğretim Lisesi 7 ve 8. döneminde 4 farklı dersten oluşan 13 kredilik ders yükü bulunmaktadır. 

Diğer taraftan tüm Açık Öğretim Lisesi öğrencileri için mezuniyet şartları arasında en az 8 dönem öğrencilik yapma şartı aranmakta iken 2021-2022 eğitim ve öğretim yılının 1. döneminden itibaren değişikliğe gidilmiştir. Buna göre, 18 yaşından gün alan Açık Öğretim Lisesi öğrencileri için 5 dönem öğrencilik yapma şartı yeterli görülmekte, 18 yaşından gün almamış öğrenciler için 8 dönem şartı devam etmektedir. Bu durum, örgün eğitimden ayrılarak Açık Öğretim Lisesi’ne geçiş yapan 18 yaşından gün almış öğrencilerin üst dönemlerden de ders alarak örgün eğitime devam eden yaşıtlarından daha erken mezun olmasının yolunu açmış, 4 yıllık zorunlu ortaöğretimin kenarından dolaşılmasına imkan sağlamıştır.

Sonuç olarak 2020 yılından itibaren öğrencilerin Açık Öğretim Lisesi’ne yönelimi artışa geçmiş ve 2022 yılında zirveye çıkmıştır. Burada toplam öğrenci sayısındaki artışla açıklanamayacak şekilde Açık Öğretim Lisesi kaynaklı adayların oransal olarak yüksek bir şekilde artış göstermesi, öğrencilerin örgün eğitimi terk ederek Açık Öğretim Lisesi’ne yöneldiklerine dair çarpıcı bir göstergedir. Öğretim programlarına bakıldığında da örgün eğitime kıyasla Açık Öğretim Liseleri’nin daha az kredili olması, erken mezun olmaya imkan tanıması, ders yükünün az olması gibi nedenlerle bu artışı açıkladığı belirtilebilir.

NOT: Bu analiz yazısı Uğur Gökalp’in kaleme aldığı Açık Öğretim Lisesi’ne Göç adlı Politika Notu’ndan hareketle Meryem Beyza Aydın tarafından kaleme alınmıştır.