Eğitim ve öğretim alanlarına yönelik talebin nasıl şekillendiği incelendiğinde toplumda yükselen eğilimler görülebilir. Öğrencilerin tercih ettikleri bölümler toplumsal dünyada yerleşen veya yeni oluşan bazı beklenti ve arzu kalıplarına işaret edebilirken makro ölçekte sosyo-ekonomik değişimler de bu tercihlerde etkili olabilir. Bu anlamda yıllar içinde daha az yahut daha fazla tercih edilebilen bölümler akademik alanlara yönelik talebi değerlendirmede önemli bir göstergedir.
2019-2020 eğitim öğretim yılına denk gelen Covid-19 salgını nedeniyle pek çok öğrenci liseden mezun olur olmaz herhangi bir programa yerleşmemiş ve liseden mezun olarak üniversite sınavına tekrar hazırlanmışlardır. Halk arasında mezuna kalmak olarak tabir edilen bu durum nedeniyle üniversiteye kayıt yaptırmayan öğrenciler bir sonraki eğitim-öğretim yılında yığılmaya sebep olmuştur. Bu doğrultuda, en yüksek kayıt oranı 2020-2021 yılında gerçekleşmiş, bir sonraki sene yapılan kayıtlar bu yıla göre düşük kalmıştır. Yine de, son 5 eğitim-öğretim yılında yeni kayıt yaptıran toplam öğrenci sayısı yaklaşık yüzde 7 oranında yükselmiştir.
Sosyal ve Davranış Bilimleri alanına yönelik ilginin genel itibariyle arttığı görülür. Buna ek olarak, sosyal bilimlerle ilgili alanlara yapılan kayıt sayısı toplam sayı içerisinde önemli bir yere sahiptir. Bu anlamda, Türkiye’de öğrencilerin sosyal bilimlere ilgili olduğu söylenebilir. Bu yıllarda tıp alanına yaptırılan yeni kayıt sayılarında da bir yükseliş eğilimi söz konusu olmuş, son 5 yılda tıp tercih eden öğrenci sayısı yüzde 33,7 oranında yükselmiştir. Buradan hareketle salgın döneminde tıp alanında yaşanan zorlukların öğrenci tercihlerinde olumsuz bir etkiye sebep olmadığı söylenebilir. Tıp alanı halen daha yükseköğretimde itibar ve teveccüh gören prestijli bir alandır.
Yeni kayıt yapılan alanlarla ilgili tabloda dikkat çekici olan bir diğer nokta sanat alanına yönelik artan taleptir. Son 5 yılda sanat alanına yapılan yeni kayıt sayısının neredeyse yüzde 38 oranında yükseldiği görülür. Mevcut sosyo-ekonomik ortamda teknik alanlara yönelik ilginin artması beklenirken sanat alanına yönelik ilginin artmış olması önemli bir gelişmedir. Buna ek olarak, mühendislikle ilgili alanlara yapılan yeni kayıt sayıları da yüzde 16 oranında gerilemiştir.
Akademik alanlarla ilgili talep ayağını öğrenci tercihleri oluştururken alanlarla ilgili arz yükünü öğretim üyeleri sırtlanır. Öğrenci ve öğretim elemanı sayılarının alanlara göre dağılımına bakıldığında bir uyumsuzluk olduğu görülür. Öğrenci talebinin yüksek olduğu alanlarda öğretim elemanı sayısının yeterince yüksek olmadığı ve öğretim elemanının fazla olduğu kimi alanlarda ise öğrenci sayısının yüksek olmadığı görülür.
Diğer alanlara kıyasla daha az öğrenci bulunan Tıp ve Hizmetler öğretim alanlarında öğretim elemanı sayısının başka alanlardaki öğretim elemanı sayısından oldukça fazladır. Buna ek olarak, en fazla öğrencinin bulunduğu Sosyal ve Davranış Bilimleri alanında öğretim elemanı sayısı diğer alanlara kıyasla daha düşüktür. Bu durumda Sosyal ve Davranış Bilimleri alanında öğretim elemanı başına düşen öğrenci sayısı oldukça yüksek seyretmiştir. Bu da akademik alanlar arasında nitelik-nicelik ikilemini ortaya çıkarır. Her yıl oldukça yüksek sayılarda mezun veren sosyal bilimler fakültelerinde eğitim veren insan kaynağının oldukça sınırlı olmasının eğitim kalitesinde önemli bir etkisinin olduğu düşünülebilir. Ülkenin her yerinde oldukça yüksek puanlarla öğrenci alan ve nitelikli öğrenciler yetiştiren tıp fakültelerinde eğitim veren insan kaynağının oldukça geniş olması tesadüf görülmemelidir.
2021-2022 yılında yeni kayıt yaptıran kadın ve erkek öğrencilerin çoğunlukla tercih ettikleri alanlara bakıldığında gazetecilik, ekonomi, sosyoloji ve siyaset gibi alt alanları kapsayan Sosyal Bilimler, Gazetecilik ve Enformasyon ile İş, Yönetim ve Hukuk alanlarında cinsiyetler arasında dengeli bir dağılımın gerçekleştiği görülür. Bunun aksine, kimi alanlarda ise cinsiyetler arası dengesizlik oluşmuştur. Bu dengesizliğin en belirgin olduğu alanlar Sağlık ve Refah ile Mühendislik, İmalat ve İnşaat alanlarıdır.
Sosyal çalışma, çocuk bakımı, tıp, dişçilik gibi alt birimleri kapsayan sağlık ve refah alanına yeni kayıt yaptıran kadın sayısı 95 bini aşmışken, aynı alana kayıt yaptıran erkek sayısı bu sayının neredeyse üçte biridir. Bu durumda yeni kayıt yaptıran 384 bin kadın öğrencinin neredeyse yüzde 26’sı “Sağlık ve Refah” alanını tercih etmişken, 330 bin erkek öğrencinin yalnızca yüzde 9,3’ünün bu alanı tercih ettiği anlaşılır. Alt birimlere bakıldığında tıp tercih eden erkek ve kadın sayılarında neredeyse eşit bir dağılım görülürken hemşirelik, çocuk bakımı ve sosyal çalışma alanlarında kadın sayısının erkek sayısını en az 3’e katladığı görülür.
Benzer bir dağılım “Mühendislik, İmalat ve İnşaat” olarak sınıflandırılan alanda da vardır; bu alana kayıt yaptıran erkek sayısı 62 bin iken, kadın sayısı bu sayınının neredeyse yarısıdır. 2021-2022 yılında yeni kayıt yaptıran erkeklerin yüzde 18,8’i, kadınların ise yalnızca yüzde 7,8’i mühendislikle ilgili alanları tercih etmiştir. Tercih edilen alanlardaki cinsiyet dağılımına ve alanların cinsiyete göre tercih eğilimine bakıldığında alanlarla ilgili toplumsal birtakım kabullerin doğrulandığı ortaya çıkar. Çalışma alanı olarak hemşirelik kadınlarla özdeşleştirilirken, mühendislikle ilgili alanlar ise erkek mesleği olarak görülür. Bu yargıların tercih eğilimini ne ölçüde etkilediği bir soru işareti olsa da kadınların genellikle hizmet sektörüne yönelik, erkeklerin ise sanayi sektörüne yönelik eğitim aldıkları veriler tarafından desteklenmiştir. Bu doğrultuda, kimi alanlarındaki cinsiyetler arası dengesizliğin basmakalıp yargıları beslediği söylenebilir.
Bu analizi paylaş