Bebek ve Çocuk Ölümleri

Bir ülkenin gelişmişlik ve kalkınma seviyelerini gösteren önemli göstergelerden birisi bebek ve çocuk ölümleridir. Gelişmiş olan ülkelerde ileri sağlık hizmetlerinden dolayı bebeğin dünyaya gelme ve geldikten sonraki bakımı daha gelişmiş seviyede olmaktadır. Ancak az gelişmiş ülkelerde hastane, doktor ve bebeklerin bakımlarına dair hizmetler sağlanamadığı için bebek ve çocuk ölümleri de fazla olmaktadır. 

Bebek ve ilk beş yıldaki çocuk ölümleri, toplumsal ekonomik ve çevresel koşulların çocuk sağlığı üzerindeki etkisine dair birtakım fikirler öne sürmektedir (Eryurt ve Koç, 2009). Doğum ve ölüm nedenleri hakkındaki bilgiler halk sağlığını planlamada da önemli bir rol oynamaktadır (Gümüş vd., 2018). Türkiye’de bebek ve beş yaş altı çocuk ölümlerin verileri TÜİK’in “Ölüm İstatistikleri” başlığı altında yıllık olarak paylaşılmaktadır. 2020 ve 2021 yılları için veriler henüz paylaşılmadığından bu yazıda 2019 yılına kadar olan veriler üzerinden yorumlar yapılacaktır.

İlk iki şekilde yaş grubu ve cinsiyete göre bebek ve çocuk ölümleri verilmiştir. İlk şekilde oğlan bebek ve çocuk ölüm oranları verilmiştir. Buna göre 2010’dan 2019 yılına kadar en fazla görülen ölümler bebek ölümlerinde olmuştur. Daha sonra 5-14 yaş grubunda ve en az 1-4 yaş grubunda olmuştur. 2014 sonrasında bebek ölümlerinde azalma meydana gelmiştir. Kız bebek ve çocuk ölüm oranlarının verildiği şekilde 2014 yılından sonra oğlan çocuklarınınkine benzer şekilde bir düşüş görülmektedir. Genel olarak 2010’dan 2019 yılına kadar kız ve oğlan bebek ve çocuk ölümlerinde azalma mevcuttur. 

Kız ve oğlan bebek ve çocuk ölümlerine dair bir karşılaştırma yaparsak, oğlan bebek ve çocuk ölümlerinin kız bebek ve çocuk ölümlerinden daha fazla olduğu söylenebilir. Bebek ve beş yaş altı çocuk ölüm hızlarına baktığımızda ikisi de birbirine paralel olarak azalma göstermiştir. Diğer şekillerde 2014 yılından sonraki düşüş burada da görülmektedir ancak 2014 yılından itibaren bebek ve beş yaş altı ölüm hızında daha fazla azalma mevcuttur.

2019 yılı yaş grubuna göre ölümler istatistiki bölge birimlerine göre verilmiştir. Görüldüğü üzere genel olarak en fazla ölüm, bebeklerde görülmektedir. Dağılımlara bakıldığında bölgelerdeki ölümlerin en fazla bebeklerde, daha sonra 1-4 yaş aralığında ve en az 5-9 yaş aralığında olduğuna dair bir örüntü mevcuttur. Ancak bölgeler arası kıyas, ölüm miktarına bakılarak yapıldığında birbirine yakın az miktardaki ölümlere sahip olan bölgelerin yanı sıra fazla miktarda ölümlerin bulunduğu bölgeler de bulunmaktadır. Ölüm sayısı en fazla Güneydoğu Anadolu bölgesinde görülmekle birlikte Akdeniz ve Ege gibi bölgelerde de özellikle 0 yaş grubunda daha fazla ölüm olduğu görülmektedir. En az ölüm ise Doğu Karadeniz bölgesinde görülmektedir. 

Eryurt ve Koç (2009) bebek ve beş yaş altı çocuk ölümlerinin Türkiye’nin coğrafi bölgelerde farklılık göstermesinin sonucu olarak toplumun bütününün incelenmesi, göz ardı edilen mağdur sosyal grupların belirlenmesi ve bu grupların özel ihtiyaçlarının ivedilikle karşılanması gerektiğini belirtmişlerdir. 2009 yılında ortaya konan bu tespit 2019 yılı için de halen geçerli olan coğrafi bölgelerin farklılıklarından hareketle tekrar ifade edilebilir. 

0-14 yaş grubuna ait 2018 ve 2019 yıllarından elde edilmiş verilerle ölüm nedenleri grafikte verilmiştir. Genel olarak çocuk ölümlerinde ön plana çıkan nedenler diğer ve bilinmeyen olarak belirtilmiştir. Bilinen nedenlere odaklandığımızda ise sinir sistemi ve duyu organları, iyi ve kötü huylu tümörleri ve solunum sistemi hastalıkları ile ilgili ölümlerin yaşandığı görülmektedir. Kadın ve erkek cinsiyeti arasındaki farklılığa bakılacak olursa bilinmeyen ve diğer kategorisindeki ölümlerin erkek cinsiyetinde daha fazla olduğu görülmektedir.

Kaynakça 

Eryurt, M. A. ve Koç, İ. (2009). Yoksulluk ve çocuk ölümlülüğü: Hanehalkı refah düzeyinin çocuk ölümlülüğü üzerindeki etkisi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 52(3).

Gümüş, B., Topal, İ., Özer, Ö. ve Balandız, H. (2018). Türkiye’de 15 yaş altı çocuk ölümlerinin değerlendirilmesi. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi, 32(1), 13-19.