Ceza İnfaz Kurumları

Adalete erişim açısından etkili, öngörülebilir, eşit ve adil bir infaz rejimi en az cezaevi koşulları, kapasiteleri, yeterlilikleri ve özellikleri kadar önemlidir.

Ceza infaz sisteminde gündeme gelen örtülü af niteliğindeki denetimli serbestlik ve şartlı tahliye düzenlemeleri 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nu yamalı bohçaya çevirmiş, suç tarihi ve suç tiplerine göre ciddi bir dengesizliğin önü açılmıştır. Öyle ki 9 yıl ceza alıp pandemi izinleri dolayısıyla açık cezaevinde bile bir gün dahi kalmadan infazı devam eden mahpuslar yanında, aldığı 6 yıl cezanın 5 hatta 6 yılını kapalı cezaevinde geçirme gibi bir yükümlülükle karşılaşan mahpuslar bulunmaktadır. Bu durum özellikle adli suçların mağdur tarafları açısından ciddi bir adaletsizlik hissine sebep olduğu gibi infazını kapalı cezaevinde geçiren mahpuslar yönünden de eşitsizlik hissi doğurmaktadır. 

İşletim maliyetleri, hizmet kalitesi ve çağdaş infaz anlayışı çerçevesinde Adalet Bakanlığı 2006 yılından beri cezaevi sayısını azaltma yönünde irade ortaya koymuştur. Bakanlık, 2006-2022 arasında, uluslararası normlara uymayan ve fiziki şartları ve kapasiteleri itibariyle eğitim ve iyileştirmenin kısıtlı yapıldığı ya da hiç yapılamadığı küçük ilçe ceza infaz kurumlarından 285’ini kapattığını açıklamıştır (Adalet Bakanlığı, 2022a). 

Aynı bakış açısıyla yeni cezaevleri de inşa eden Adalet Bakanlığı 2006-2021 arasında 247 yeni cezaevi açmıştır. Böylece 2016’da 382 olan cezaevi sayısı 2019’da 362’ye düşmüş 2020’de ise 270 olan cezaevi sayısı 01.06.2022 itibariyle 384 olarak açıklanmıştır (Adalet Bakanlığı, 2022a).

Bakanlık tarafından 01.06.2022 itibariyle Türkiye’de bulunan 384 Cezaevinin 269’u kapalı, 86’sı müstakil açık, 4’ü çocuk eğitimevi, 10’u kadın kapalı, 7’si kadın açık, 8’i çocuk kapalı cezaevi olup toplam kapasite 275.843 olarak açıklanmıştır (Adalet Bakanlığı, 2022a). 31.03.2022 itibariyle cezaevi mevcudunun 314.502 olarak açıklandığı dikkate alınırsa cezaevlerinin yapılan af nitelikli düzenlemelere ve inşa edilen yeni cezaevlerine rağmen dolduğu ve kapasitenin 40.000 civarında aşıldığı görülmektedir. 

Cezaevlerindeki kapasite artışının sadece yeni cezaevlerinin inşası ile değil ortak alan, lavabolar, hizmet koşulları, fiziki imkanlar vb. değişmemesine rağmen koğuşlara ek ranza ve ek yatak konulmak suretiyle de şişirildiğini ifade etmek gerekir. Bu kapasite aşımı karşısında personel sayılarına baktığımızda 2016 yılında 48.764 olan personel sayısının 2020’de 65.670 olduğu 01.06.2022 itibariyle ise 74.766’ya çıktığı görülmektedir (Adalet Bakanlığı, 2022b).

Ceza İnfaz Kurumlarındaki kişi sayısı incelendiğinde son on yılda sürekli bir artış gözlemlenmekteyken 2020 yılında bu sayısı düşüş yaşamıştır. 2019 yılında cezaevlerinde bulunan kişi sayısı 291.546 iken bu sayı 2020 yılında 266.831 olmuştur. Bu 266 bin kişi arasında 224 bini tutuklu 42 bini hükümlüdür. Cezaevlerindeki hükümlü ve tutuklu kişilerin oranlarına bakıldığında son 4 yılda tutuklu oranında azalma gözlemlenmektedir.

Ceza İnfaz Kurumlarındaki erkek ve kadınlar karşılaştırıldığında çok ciddi bir fark görülmektedir. 2020 yılında cezaevindeki kişilerin 256.231’i erkek iken sadece 10.600’u kadındır. Son beş yılın verilerine göre cezaevlerinde kadınların toplam kişi sayısına oranı %4 civarındadır.

Türkiye’de mülteci ve göçmenler başta olmak üzere yabancı uyruklu kişilerinin suça sık karışmalarıyla alakalı özellikle sosyal medya üzerinden ciddi bir kara propaganda yapıldığı görülmekte hatta bazı siyasiler de bu sahte haber furyasına katılmaktadır. TÜİK Ceza İnfaz Kurumu verileri incelendiğinde yıllar içinde ufak bir artış olmasına rağmen 2020 yılında cezaevlerinde bulunan yabancı uyruklu kişilerin oranı sadece %3,82 dir. Medya da ise yabancı uyruklu kişilerin işlediği suçlar daha fazla ön plana çıkarılmaktadır.

Kaynakça 

Adalet Bakanlığı. (2022a). Ceza ve Tevfikevleri Genel Müdürlüğü Genel Bilgi. 7 Temmuz 2022  tarihinde https://cte.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/cik-genel-bilgi adresinden erişildi.

Adalet Bakanlığı. (2022b). Ceza ve Tevfikevleri Genel Müdürlüğü Personel Durumu. 7 Temmuz 2022  tarihinde https://cte.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/personel-durumu adresinden erişildi.

Adalet Bakanlığı. (2022c). Ceza İnfaz Kurumlarının Kurum Statülerine Göre Dağılımı. 7 Temmuz  2022 tarihinde https://cte.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/istatistik/istatistik-2.pdf adresinden erişildi.

TÜİK. (2021). Ceza İnfaz Kurumu İstatistikleri 2020. 7 Temmuz 2022 tarihinde  https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ceza-Infaz-Kurumu-Istatistikleri-2020-37202  adresinden erişildi.

Bu analiz yazısı Kaya Kartal tarafından kaleme alınmıştır.