Ev içi emek çocuk emeğinin kullanıldığı yeni alanlardan biri olarak öne çıkmaya başlamıştır. Bununla beraber konu hakkında üzerinde anlaşılmış net bir tanım bulunmamakta, çeşitli sınırlılıklar nedeniyle ev içi işlerde bulunan çocukların saptanması zorlaşmaktadır. Çocuk işçilerle ilgili ILO ve UNICEF tarafından üzerinde anlaşılmış olan tanıma göre 5-11 ve 12-14 yaş gruplarında bulunan ve haftalık olarak belirlenen saatlerin üzerinde ev işleri yapan çocuklar ev içi işlerde kullanılan çocuk emeği olarak tanımlanır (Boateng & West, 2017). Bu tanımla ilgili göstergeler ILO tarafından 2000’li yılların başından itibaren kullanılmaya başlanmıştır. Türkiye’de gerçekleştirilen çocuk işgücü anketlerinde ise ilk olarak 2006 yılında kullanıldığı görülür.
Hanehalkı İşgücü Araştırmasıyla beraber uygulanan Çocuk İşgücü Anketi Ekim-Kasım-Aralık aylarında gerçekleştirilir. Çocuk istihdamıyla ilgili temel göstergelerin incelendiği bu anketin yanı sıra 2006 yılından itibaren ev işlerinde çalışanlarla ilgili anketler de uygulamaya alınmıştır. Çocuk İşgücü Araştırması TÜİK tarafından 1994, 1998, 2006, 2012 ve 2019 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Daha önceki araştırmalar 6-17 yaş grubundaki çocuklara uygulanırken, 2019 yılındaki araştırma 5-17 yaş grubundaki çocuklara uygulanmıştır.
Bununla birlikte, 2019 yılındaki ankette “çalışan çocuk” ibaresi ekonomik bir faaliyette çalışan çocukları kapsayacak şekilde yeniden tanımlanmıştır. Bu sebeplerle, 2019 yılındaki anket sonuçları önceki yıllarla kıyaslanabilir değildir. “Ev işlerinde ailesine yardımcı olan çocuklar” olarak nitelendirilen çocuklar hane için yapılan ev içi faaliyetlere yardımcı olan çocukları ifade eder ve çalışan çocuk kapsamının dışında kalır.
2006’dan 2012’ye ev işlerine yardımcı olan çocuk sayısı yükselmiştir. Anket sonuçlarına göre 2012’de anketin uygulandığı 6-17 yaş grubunda bulunan 7 milyon 503 bin çocuğun %56,8’ini kız çocukları oluşturmuştur. 2012’de bu çocukların %80,1’i haftalık olarak 7 saat ve daha az olmak üzere ev işlerine yardımcı olmuştur.
2019 yılında yapılan ankette 5-17 yaş grubundaki çocuk sayısının 16 milyon 457 bin kişi olduğu tahmin edilmiştir. Anketlerde baz alınan erkek çocuklarının sayısı 8 milyon 449 bin iken, kız çocuklarının sayısı 8 milyon 8 bindir. 5-17 yaş grubunda ailesine yardım eden çocukların oranının %45,5 olduğu; erkek çocuklarının %40’ının, kız çocuklarının ise %51,3’ünün ev işlerine yardım ettiği tespit edilmiştir (TÜİK, 2019). Buna göre, 5-17 yaş grubundaki kız çocuklarının yaklaşık 14,2’si; erkeklerin ise yaklaşık 7,5’i, genellikle hane içi ev işlerine yardımcı olmuştur.
2019’da yapılan anketin sonuçlarına göre ev işlerine yardımcı olan çocukların %40,2’lik önemli bir kısmı, haftalık olarak 0-2 saat arasında ev işlerine yardım etmiştir. Ev işlerinin yapıldığı haftalık süre yükseldikçe iş yapan çocuk sayısının azaldığı görülür. Ev işleri için geçirilen fiili süreler kızlar ve erkekler için farklılık arz etmiş, kız çocukları ev işlerine daha fazla zaman ayırmıştır. Ankete katılan erkek çocuklarının neredeyse yarısı haftalık olarak 0-2 saatlik bir zaman harcamışken, kız çocuklarının %37,9’luk önemli bir kısmı haftalık olarak 3-7 saat boyunca ev işlerine vakit ayırmıştır.
Hane için alışveriş, çamaşır-bulaşık yıkama, yemek yapma gibi işlere katkıda bulunmayan çocukların sayısı 9 milyonun üzerindeyken, bu işlere yardımcı olan çocukların sayısı 7 milyonu geçmiştir. Çocukların %10,8’i hane için yapılan temizlik, ütü, yemek yapma gibi işlere yardımcı olmuştur. Bu işlere katkıda bulunmayan çocuklar arasında erkeklerin oranı kızlara kıyasla daha yüksektir. Buna ek olarak diğer göstergeler kendinden küçük çocuklara bakma ve yaşlı/hasta/engelli bakımına yardımda bulunma faaliyetleridir. Ancak bu faaliyetlerde bulunan çocuk sayısının yüksek olmadığı görülür. Buradan hareketle, ev içi çocuk emeğinin en çok görüldüğü alan ev içi faaliyetlerde, yani gündelik işlere yardım alanında ortaya çıkar.
Kaynakça
Boateng, P., ve West, H., (2017). Child Domestic Work. K4D Helpdesk Report. Brighton, UK: Institute of Development Studies.
TÜİK, (2019). Çalışan Çocuk İstatistikleri 2019: Temel Bulgular.
Not: Bu analiz yazısı Şüheda Nur Uzuntaş tarafından kaleme alınmıştır.
Bu analizi paylaş