Dijital Dönüşüm: Türkiye'de İnternet Kullanımının Yükselişi

İnsanlık tarihinin her döneminde farklı araçlarla kurulan iletişim,  internetin ortaya çıkmasıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Kullanım şekli nedeniyle başlangıçta yalnızca bilgi aktarımı amacıyla kullanılan internet,  dijitalleşmenin artışıyla günümüzde alışveriş, kamu hizmetleri, bankacılık, ticaret ve eğlence gibi sosyal yaşamın pek çok alanında yer edinmiştir.

İnternetin kullanım alanı genişledikçe internet kullanan kişi sayısı da artıyor. 2012 yılında Türkiye’de internet kullanım oranı %47,4 iken bu oran 2024’te  %88,8’e ulaşmıştır. Her on kişiden neredeyse dokuzunun internet kullanıcısı olması internet kullanımının yaygın bir sosyal pratiğe dönüştüğünü gösteriyor. Sosyal medya ve alışveriş sitelerinin kullanımındaki artışın bu oranın yükselmesinde ciddi bir etkiye sahip olduğu söylenebilir. 

2024 yılında yayınlanan TÜİK verilerine bakıldığında internet kullanımının en yoğun olduğu yaş grubunun 25-34 yaş aralığı olduğu görülüyor. Bu yaş aralığındaki erkeklerin internet kullanım oranı %98,6 iken kadınlarda bu oran %96,8’dir. İnternet kullanımın en düşük olduğu yaş grubu olan 65-74 yaş arası kişilerin %46,9’u internet kullanmaktadır. 65-74 yaş grubundaki bireylerde erkekler ve kadınlar arasındaki internet kullanım oranı farkı diğer yaş gruplarına göre daha fazladır. Bu yaş grubunda erkeklerin internet kullanım oranı %55,3 iken kadınlarda bu oranın %39,3 olduğu görülür.  Verilere bakıldığında tüm yaş gruplarında erkeklerdeki internet kullanımının kadınlardan yüksek olduğu görülür. İnternet kullanımındaki cinsiyet eşitsizliğinin sebebi eğitim fırsatlarının sınırlılığı, ekonomik engeller, olumsuz kültürel normlar, çevrimiçi şiddet ve taciz, yetersiz altyapı, teknolojiye erişim farklılıkları ve düşük medya temsili gibi faktörler olarak açıklanabilir.

Bireylerin eğitim seviyelerine göre internet kullanım oranlarına  bakıldığında 2004’te lisans/yüksek lisans /doktora öğrencileri ve ilkokul öğrencileri arasındaki makasın geniş olduğu görülür. Ancak 2024 yılına gelindiğinde aradaki makasın daraldığı gözlemlenebilir. İnternet kullanım oranında en yüksek artış gösteren eğitim seviyesi ilköğretim /ortaokul veya mesleki ortaokul öğrencileridir. 2004 yılında %17,6 olan internet kullanım oranı 20 yıl içinde önemli ölçüde artarak %94’e ulaşmıştır. İnternet kullanım oranındaki en az artışa sahip olan grup bir okul bitirmeyen kişilerdir. 2004’te bir okul bitirmeyen kişilerin internet kullanım oranı %0,7 iken 2024’te bu oran %39’a yükselmiştir. Eğitim seviyesine göre internet kullanımları incelendiğinde kademedeki artışlarla kullanım oranındaki artışların doğru orantılı olduğu görülür. Okul bitirmeyen kişilerde bu oran %39 ,ilkokul öğrencilerinde %77,6,ortaokul öğrencilerinde %94, lise öğrencilerinde%97,6 ve lisans/yüksek lisans/doktora öğrencilerin de ise %99,4’tür. Bu oranlar eğitim seviyesindeki artışın internet kullanımı ile doğru orantılı olduğunu göstermektedir.

2024’te TÜİK’in açıkladığı verilere göre en çok kullanılan uygulama %86,2 ile WhatsApp oldu. Yapılan rapora göre Türkiye’de en çok kullanılan sosyal medya uygulamalarında ilk sırada % 71,3 kullanım oranı ile  YouTube, ikinci sırada % 65,4 ile Instagram ve üçüncü sırada % 49,4 ile Facebook yer aldı.

Bireylerin internet kullanımın en yoğun olduğu meslek grupları arasında ilk sırada profesyonel meslek mensupları yer alıyor. 2013’te profesyonel meslek mensuplarının internet kullanım oranı %94,5 iken  2024’te bu oranın %100’ e yükseldiği görülüyor. İnternet kullanımının en düşük olduğu meslek grubunun ise nitelikli tarım, ormancılık ve su ürünleri çalışanları olduğu kaydedildi. 2013’te %19 olan internet kullanımları 2024’te neredeyse 4 katına çıkarak %79,1’e yükseldi. Bununla birlikte 2024’te yayınlanan veriler meslek gruplarının internet kullanım oranları arasındaki makasın yıllar geçtikçe daraldığını gösteriyor. 2013 verilerinde meslek gruplarının internet kullanım oranları arasında büyük farklar dikkat çekerken, günümüzde bu oran nitelikli tarım, ormancılık ve su ürünleri çalışanları hariç tüm meslek gruplarında %90’nın üzerinde seyrettiği görülmüştür. 

Türkiye’de internet kullanımının 2012’den 2024’e kadar neredeyse iki katına çıkarak günlük yaşamda daha fazla yer alması, dijitalleşmenin önemini ortaya koymaktadır. Bu artışa rağmen, cinsiyet ve sosyoekonomik durum, kullanım alanının çeşitlenmesi gibi faktörler internet kullanımında farklılıklar oluşturmaktadır. Ayrıca, meslek grupları arasındaki dijital beceri farklılıkları da internet kullanım oranlarını önemli ölçüde değiştirmektedir. Bununla birlikte, internet kullanımını önemli ölçüde etkileyen sosyal medya kullanımı zaman içerisinde dönüşmektedir.