Türkiye, coğrafi konumu ve iklim özellikleri sebebiyle birçok türde doğal afeti tecrübe etmektedir. Heyelan/kaya düşmesi, sel/su baskını ve çığ bu tür afetler arasındadır. Bunların ne sıklıkla hangi bölgelerde meydana geldiğine dair veriye sahip olmak, söz konusu bölgenin imarında ve düzenlenmesinde önemli yere sahiptir.
Heyelan; kayaç, moloz ve toprak gibi maddelerin yerçekimi etkisiyle aşağı yönde hareketidir. Türkiye’de heyelan/kaya düşmesi olayları coğrafi konumları itibariyle sıklıkla Karadeniz, Doğu Anadolu ve Orta Anadolu bölgelerinde meydana gelmektedir. 1950-2019 yılları arasındaki 70 yıllık süre zarfında Trabzon 1.673 heyelan vakasıyla ilk sırada yer almaktadır. Trabzon’u 1319 heyelan ile Rize, 939 heyelan ile Erzurum ve 915 ile Giresun takip etmektedir. Bu verilere göre, 1950-2019 yılları arasında Türkiye’de meydana gelen heyelanların yaklaşık yüzde 21’i bu dört ilde meydana gelmiştir. Nitekim 2019 yılında ülke genelinde meydana gelen 245 heyelan/kaya düşmesi olayının 102’si Trabzon’da gerçekleşmiştir. Öte yandan Kırklareli, Edirne, İstanbul, Eskişehir gibi iller heyelanların oldukça seyrek yaşandığı yerlerdir (AFAD, 2020). Buradan hareketle illerin yükseltileriyle heyelan olaylarının sayısı arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülebilir.
Sel/su baskını olayları da Türkiye’de sıklıkla meydana gelen doğal afet türlerinden biridir. Dağlık alanlarda yağış ve tepelerdeki karın erimesiyle dere yataklarının taşıyamayacağı miktarda su ile dolması sel/su baskınına sebep olmaktadır. 1950-2019 yılları arasında Erzurum 440 olayla sel/su baskını olaylarının en çok yaşandığı ildir. Bunu 319 olayla Sivas, 265 olayla Van ve 247 olayla Bitlis takip etmektedir. 2019 yılında meydana gelen toplamda 449 sel/su baskını olayının 81’i Samsun’da, 37’si Trabzon’da ve 33’ü Afyonkarahisar’da meydana gelmiştir. Bölgesel olarak bakıldığında ülkenin doğu ve kuzey bölgelerinde sel/su baskını olayları daha sık görülmektedir.
Kar örtüsü altındaki zayıf tabakanın örtüyü taşıyamayıp yüzey üzerinde harekete geçmesi olayı çığ olarak adlandırılmaktadır. Türkiye’nin Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz bölgesi yükselti ve mevsimsel özellikleri bakımından çığ olaylarının en sık yaşandığı bölgelerdir. 1950-2019 yılları arasında en fazla çığ 265 olay ile Bitlis’te meydana gelmiştir. Bunu 170 olayla Tunceli ve 81 olay ile Malatya takip etmiştir. 1990-2019 yılları arasında yıllık olarak çığ sayısının nasıl seyrettiğine bakıldığında 1992 yılı 158 olay, 2007 yılı 159 olay ve 2011 yılı 155 olay ile ilk sıralarda yer almaktadır. 2012’den itibaren geçmiş yıllara oranla çığ olaylarının sayısında dikkate değer bir azalma görülmektedir.
Yukarıda yer alan verilerden de anlaşılacağı üzere coğrafi konum ve mevsim özelliklerine bağlı olarak farklı doğa felaketleri farklı bölgelerde meydana gelmektedir. Bunlara dair bilgi sahibi olmak yerleşim alanlarının, konut özelliklerinin ve tarımsal faaliyetlerin yapısını büyük oranda belirlemeye yardımcı olacaktır.
Not: Bu analiz yazısı AFAD’ın hazırladığı Afet Yönetimi Kapsamında 2019 Yılına Bakış ve Doğa Kaynaklı Olay İstatistikleri başlıklı rapordan hareketle Hanife Kalkan tarafından kaleme alınmıştır.
Bu analizi paylaş