Dünya genelinde meydana gelen ve öngörülüp önüne geçilmesi zor olan doğa felaketleri can ve mal kaybı gibi önemli toplumsal neticeleri beraberinde getirmektedir. Afetlerin Epidemiyolojisi Araştırma Merkezi’nin (CRED) hazırladığı Acil Durum Veri Tabanı (EM-DAT), 2021 yılında dünya genelinde 432 doğa olayı kaydetmiştir. Dikkat çekici olan ise bu rakamın 357 olan 2001-2020 ortalamasının oldukça üstünde olmasıdır. Ancak bununla birlikte 2021 yılında doğal afetlerden etkilenen ve ölen insan sayısı 2001-2020 ortalamasının altındadır. 2021 yılında artış gösteren doğa olayları 10 bin 942 ölüm ile sonuçlanmıştır. Bu olaylardan 101,8 milyon insan etkilenirken, 252,1 milyar dolar ekonomik kayıp yaşandığı kaydedilmiştir (EM-DAT, 2021).
2021 yılında doğa olaylarının yıkıcı etkilerinden en çok etkilenen kıta Asya’dır. Dünya genelindeki doğa olaylarının yüzde 40’ına maruz kalmış, toplam ölümlerin yüzde 49’unu barındırmıştır. Ancak aynı yıl ekonomik açıdan en maliyetli on afetten beşi Amerika Birleşik Devletleri’nde meydana gelmiştir ve toplam olarak 112,5 milyar dolar maliyetle sonuçlanmıştır (EM-DAT, 2021).
2021 yılında en fazla meydana gelen doğa olayı 223 olay ile sel ve 121 olay ile fırtınadır. 2001-2020 ortalamasına bakıldığında yine sel ve fırtınanın en sık yaşanan doğa olayları oldukları görülür. Deprem, yangın ve heyelan bunların ardından gelmektedir.
Meydana gelen bu afetlerin sebebiyet verdiği ölümlerin sayısına bakıldığında; bu afetlerin doğası itibariyle öngörülemez ve önlenmesi zor olmasından dolayı istikrarlı bir seyrin olmadığı görülür. Örneğin 1920 senesinde meydana gelen doğal afetlerin önemli yıkıcı etkileri olmuş ve o yıl 706 bin ölüm kaydedilmiştir. Ancak sonraki yıllarda daha az sayıda veya daha az yıkıcı doğa olaylarının yaşanması ölüm sayılarının da nispeten az olmasına sebebiyet vermiştir.
Doğal afetlerden kaynaklanan ölümlerin toplam ölümlere oranına bakıldığında bu olayların yıkıcı etkilerinin boyutlarını kavramak kolaylaşacaktır. 2008 yılında 0,45, 2012 yılında ise 0,47 olan bu oran 2012’den itibaren düşerek 0,01 ve 0,02 dolaylarında seyretmektedir. Genel itibariyle toplam ölümler içerisinde doğal afetlerden kaynaklı ölümlerin oranının oldukça düşük olduğu söylenebilir.
Afetlerden kaynaklanan ölümlerin kıtalara göre nasıl farklılık gösterdiğine bakıldığında sırasıyla Asya ve Amerika’nın ilk sıralarda yer aldıkları görülür. 2021 yılında afetlerden kaynaklanan ölümlerin yüzde 48,7’si Asya kıtasını kapsarken, yüzde 43,2’si Amerika kıtasının kapsamaktadır. Ölümlerin doğa felaketinin türüne göre dağılımına bakıldığında ise sellerin sebebiyet verdiği ölümlerin sayısının ilk sırada yer aldığı görülür. 2021 yılında sellerden kaynaklanan ölüm sayısının 4143, ardından gelen depremlerin sebep olduğu ölüm sayısının ise 2742 olduğu görülür. 2001-2020 ortalamasına bakıldığında ise en fazla ölüme sebebiyet veren doğa olayının depremler olduğu görülür.
Doğa felaketlerinin yıkıcı etkileri yalnızca ölüme sınırlı değildir. Ölümün yanı sıra bireyler bu felaketler dolayısıyla yerinden edilmekte, maddi ve manevi olarak etkilenmektedir. Doğa olaylarından etkilenen insan sayısının en fazla olduğu bölge Asya kıtasıdır. 2021 yılında doğa olaylarından etkilenen insanların yüzde 65,5’ini Asya kıtasında bulunanlar oluşturmaktadır. Türüne göre en fazla insanı etkileyen doğa olayı ise sırasıyla sel ve kuraklıktır. Çok daha geniş alana yayılmaları sebebiyle en fazla ölüme sebebiyet veren depremlere kıyasla sel ve kuraklığın nispeten daha fazla insanı etkisi altına aldığı söylenebilir.
Kaynakça:
EM-DAT (2021). Disasters in Numbers. 25 Aralık 2021 tarihinde https://www.emdat.be/publications adresinden erişildi.
25 Aralık 2022 tarihinde https://ourworldindata.org/natural-disasters adresinden erişildi.
Not: Bu analiz yazısı EM-DAT tarafından yayınlanan Disasters in Numbers 2021 başlıklı rapordan hareketle Hanife Kalkan tarafından kaleme alınmıştır.
Bu analizi paylaş