Suç davranışını etkileyen faktörlerin başında demografik değişkenler gelmektedir. Örneğin; bireyin eğitim durumu, gelir düzeyi, medeni hali gibi birçok etmen, kişinin suç davranışı sergilemesinin arka planını oluşturmaktadır. Ceza infaz kurumlarında yer alan hükümlülerin bu değişkenler bakımından durumları incelendiğinde Türkiye’de suçun yayılımı da görülür olacaktır.
2019 yılında Türkiye’de ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler tarafından en çok işlenmiş 10 suça göre hükümlülerin medeni durumları aşağıdaki şekillerde verilmiştir. Seçili suçlardan hüküm giymiş evlilerin sayısı 81 bin, hiç evlenmemişlerin sayısı 70 bin, boşanmışların sayısı 28 bin ve eşi ölenlerin sayısı bin 379 olarak verilmiştir. Hiç evlenmemiş olanlar en çok yağma suçundan hüküm giymekte, onu uyuşturucu madde satın alma ve İcra İflas Kanunu’na muhalefet suçları izlemektedir. Evliler ise en çok sahtecilik suçundan hüküm giymekte onu sahtecilik ve yaralama suçları takip etmektedir. Buna göre medeni hale göre suç işleme davranışında değişiklikler meydana geldiği söylenebilir.
En çok hüküm giyilen ilk 10 suçta hükümlülerin eğitim durumlarına bakıldığında bütün suç türlerinde ortaokul mezunlarının en büyük paya sahip olduğu görülmektedir. Sağduyuya uygun olarak eğitim düzeyi arttıkça suç oranının azalması beklenirken bu 10 suç özelinde olgu farklı bir eğilim göstermektedir. İlkokuldan ortaokula kadar suç oranları artarak ilerlemiş ancak lise ve yükseköğretim düzeylerine erişildiğinde suç oranları düşmeye başlamıştır. Ancak bu durum Türkiye’de nüfusun ortaokul mezunu düzeyinde yoğunlaşmış olmasından kaynaklanmaktadır.
Belirli bir suç türünün toplumsal alanda haddizatında yaygın olmasından kaynaklı niceliksel artışlardan bağımsız olarak, üniversite ve lise mezunlarının daha çok hangi suçları işlemeye meyilli olduğunu tespit etmek üzere, suç türlerindeki fâillerin eğitim durumları yüzdelikler üzerinden değerlendirilebilir. Buna göre üniversitelilerin hüküm giymeye en meyilli olduğu suç, suçu işleyenler arasındaki yüzde 10’luk oranıyla icra iflas kanununa muhalefet, en az hüküm giyme eğilimi olduğu suçlar ise yüzde 1,7 ile hırsızlık ile yüzde 1,9 ile uyuşturucu kullanma ve satma suçlarıdır. Üniversite mezunlarının hüküm giyme eğilimi en çok olan ikinci suç ise yüzde 9,6 ile sahteciliktir. Benzer bir inceleme lise mezunları için yapıldığında, lise mezunlarının en çok hüküm giyme eğilimine sahip olduğu suç türü yüzde 31 ile icra iflas kanununa muhalefet ve onu yüzde 29’luk oranlarla takip eden trafik, öldürme ve sahtecilik suçları, en az hüküm giyme eğiliminde olduğu suç ise yüzde 16 ile hırsızlık olarak tespit edilmiştir. Buna göre icra iflas kanununa muhalefetten hüküm giymiş her 100 kişiden 10’u üniversite, 31’i ise lise mezunudur. Sahtecilik suçundan hüküm giymiş her 100 kişiden ise 9’u üniversite mezunu, 29’u ise lise mezunudur.
Son olarak yıllara göre ceza infaz kurumlarına giren hükümlülerin eğitim düzeylerinin verildiği şekil incelenebilir. 2017 yılından bu yana her sene ceza infaz kurumlarına giren hükümlülerin sayısı artmaktadır. 2018 yılından 2019 yılına geçildiğinde ilköğretim mezunu olup suç işleyenlerin sayısının azaldığı ve tam da o seviyelerde bir artışın ortaokul mezunlarında cereyan ettiği görülmektedir. Bu değişiklikte şüphesiz Milli Eğitim Bakanlığı’nın okul statü ve isimlendirmelerinde gerçekleştirdiği değişikliklerin payı bulunmaktadır. Bu isim değişikliklerinden bağımsız olarak söylemek gerekirse, 2019 yılında Türkiye’de ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların yüzde 68’i zorunlu sekiz sene eğitim almış bireylerden oluşmaktadır. Lise mezunları yüzde 22’lik bir kısmı teşkil ederken yükseköğretim mezunları yüzde 7’lik bir orana sahiptir. Geri kalan yaklaşık yüzde 3’lük kısmı ise okuma yazma bilmeyenler, okuryazar olsa dahi herhangi bir seviye okuldan mezuniyeti olmayanlar ve eğitim düzeyi hakkında bilgi bulunamayanlar doldurmaktadır.
Bu analizi paylaş