Sürdürülebilir ekonomik kalkınma ve sosyal gelişim için genç nüfusun nitelikli olarak güçlendirilmesi ve toplumsal alana aktif bir biçimde katılması önemlidir. Uluslararası çalışmalarda, gençlerin işgücü piyasasına sorunsuz olarak geçişinde ve toplumsal uyumunda, eğitim seviyesi ve mesleki yetiştirmenin belirleyici rol oynadığı görülmektedir (OECD, 2015). Eğitime ya da istihdama dâhil olamayan gençlerin, sosyal uyum problemleri ve topluma ekonomik maliyetleri yüksektir (ILO, 2012). Bu durumdaki gençleri tanımlamak için Ne Eğitimde Ne İstihdamda (NENİ) kavramı kullanılmaktadır. İlk olarak 1990’lı yıllarda Birleşik Krallık’ta ortaya çıkan kavram, giderek tüm dünyada kullanılmaya başlanmıştır (British Social Exclusion Unit, 1999).
NENİ statüsünde bulunan gençlere ilişkin yedi alt kategori belirlenmiştir (Eurofound, 2016). Bunlar; yeniden sisteme girecek olanlar, kısa süreli işsizler, uzun süreli işsizler, hasta ya da engellilik nedeniyle istihdam dışında kalanlar, ailevi sorumlulukları nedeniyle istihdam dışında kalanlar, ümitsizlik nedeniyle istihdam dışında kalanlar ve diğer NENİ durumunda bulunan gençlerden oluşmaktadır. Öte yandan NENİ olma ihtimalini artıran etmenler düşük hane gelir düzeyi, düşük eğitim seviyesi, sorunlu aile geçmişi, göçmenlik geçmişi, ücra yerlerde yaşama, engellilik ya da hastalığın bulunması ve yarı zamanlı istihdam edilme şeklindedir.
OECD ülkelerinin NENİ oranı ortalaması, 2009-2019 yılları arasında %15,5’ten %12,8’e; Türkiye’de ise %39,5’den %28,7’e düşmüştür. Bu yıllar arasında OECD ülkeleri arasında NENİ oranını en hızlı düşüren ülke Türkiye olmasına rağmen hâlen Güney Afrika’dan sonra en yüksek NENİ oranına sahip ülkedir. Yükseköğretimin genişlediği bu dönemde halen daha ne eğitimde ne istihdamda olan genç oranı kaygı verici derecede yüksektir.
2019 yılında OECD ülkelerindeki erkeklerde NENİ oranı %6,7 ve kadınlarda ise %15,5’tir. Türkiye’de ise erkeklerde %13,2, kadınlarda ise %40’tır. OECD ülkelerinde genel olarak kadınların NENİ olma oranı erkeklere göre daha yüksektir. Ancak Türkiye’de kadın ve erkekler arasındaki arasında radikal bir fark görülmektedir. Türkiye’de hem eğitimde hem istihdam da yer almayan 15-29 yaş aralığındaki kadınların oranı 2009-2019 perspektifinde düşüş yaşamasına rağmen bu yaş aralığındaki iki genç kadından neredeyse birinin NENİ olması ciddi bir problem teşkil etmektedir.
2020 ve 2021 yıllarında ne eğitimde ne istihdamda olan genç nüfusun bitirdiği eğitim düzeyi incelendiğinde okuma yazma bilmeyenlerin %80 den fazlasının NENİ olduğu görülmektedir. Esas dikkat çekici olan durum ise yükseköğretim mezunlarının NENİ olma oranının, lise altı eğitimliler, lise mezunları ve mesleki ve teknik lise mezunlarından yüksek olmasıdır. 2021 yılı verilerine göre bu diğer üç grubun NENİ olma ortalaması %24,1 iken yükseköğretim mezunların %36,7 ne eğitimde ne istihdamda yer almaktadır.
Her geçen yıl üniversite mezun sayısı artmasına ve genç nüfusta yükseköğretim mezunu kişilerin diğer eğitim düzeyindeki gençler arasındaki payı yükselmesine rağmen bu durum. 2021 yılında yükseköğretimden mezun olan 1.679.331 kişi arasında lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı %71,1 iken, ön lisans mezunlarının oranı %63’tür (TÜİK, 2022). Bir diğer ifadeyle eğitimli genç nüfusun işsizliği önemli bir mesele olduğu gibi, istihdamda olanların da nitelik uyuşmazlığı yaşayıp yaşamadığı ayrı bir tartışma konusudur.
Lisans mezunlarının ortalama iş bulma süresi 13,6 ay olarak gerçekleşirken, ön lisans mezunları ortalama 14,8 ay içerisinde iş bulabilmektedir (TÜİK, 2022). Üniversitesi mezunu iş arayan gençler istatistiksel olarak ne eğitimde ne istihdamda görünmektedir. Bu sebeple iş bulma sürelerinin artması yükseköğretim mezunu gençlerin NENİ oranını arttıran başlıca sebeplerdendir. Türkiye’nin hem kamu kaynakları hem de beşeri sermayesinin heba edilmemesi adına eğitimden istihdama geçiş süreçlerinin titiz, katılımcı ve nitelik geliştirici şekilde yapılandırılması şarttır.
Kaynakça
British Social Exclusion Unit. (1999). Bridging the Gap: New opportunities for 16–18 -year-olds not in education, employment, or training. Social Exclusion Unit’s Report.
Eurofound. (2016). Exploring the diversity of NEETs. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2806/62307.
ILO. (2012a). Global employment trends for youth 2012. International Labour Office. 08 Eylül 2022 tarihinde https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_180977.pdf adresinden erişilmiştir.
OECD. (2015) Education at a glance interim report: update of employment and educational attainment ındicators. 08 Eylül 2022 tarihinde https://www.oecd.org/education/eag-interim-report.pdf adresinden erişilmiştir.
OECD. (2022). Young people not in education or employment. 08 Eylül 2022 tarihinde https://www.oecd.org/els/soc/CO_3_5_Young_people_not_in_education_or_employment.pdf adresinden erişilmiştir.
TÜİK. (2022). Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, 2021. 08 Eylül 2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yuksekogretim-Istihdam-Gostergeleri-2021-45865 adresinden erişilmiştir.
TÜİK. (2022). İşgücü İstatistikleri, 2021. 08 Eylül 2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yuksekogretim-Istihdam-Gostergeleri-2021-45865 adresinden erişilmiştir.
Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi. (2022). Yükseköğretim İstatistikleri. 08 Eylül 2022 tarihinde https://istatistik.yok.gov.tr/ adresinden erişilmiştir.
Bu analizi paylaş