Eğitimde insan kaynağının önemli bir bileşeni öğretmenlerdir. Öğretmenlerin eğitim süreci içerisindeki genel görünümüne eğilmek, sürecin kendisi hakkında fikir edinmeyi kolaylaştıracaktır. Öğretmenlerin sahip oldukları farklı statüler, eğitim kademelerine göre sayıları, öğretmen başına düşen öğrenci sayısı ve aldıkları maaşın yıllar içerisindeki dağılımı eğitim sürecini öğretmen bazında analiz etme imkânı sunacaktır.
Son beş yılda eğitim kurumlarında görev alan ve görevden ayrılan öğretmen sayısının dağılımına bakıldığında; görevden ayrılan öğretmen sayısının 2016 yılından oldukça yüksek seyrettiği görülür. Bunun en temel sebebi 2016 yılında 15 Temmuz darbe girişiminin ardından idari ve yargı kararlarıyla öğretmenlerin ihraç edilmesine dair bir politika izlenmesidir. Bu yıldan sonra düşmeye başlayan görevden ayrılan öğretmen sayısının 2018 yılında oldukça düşmesi ise yine bu yıl gündemde olan 3600 ek gösterge beklentisi ile öğretmenlerin emekliliklerini geciktirmesidir. 2018 yılından itibaren son üç yılda bu sayının istikrarlı bir seyir gözettiği görülür.
Eğitim piyasası içerisinde kadrolu öğretmenliğin yanı sıra zamanla ücretli öğretmenlik gibi bir takım statüler de ortaya çıkmaya başlamıştır. 2016-2019 yılları arasında istikrarlı bir artış seyri gözeten ücretli öğretmen sayısının 2019 yılından sonra düşüşe geçtiği görülür. 2019 yılında 83 bin olan ücretli öğretmen sayısı 2021 yılına gelindiğinde 69 bine gerileyerek yüzde 17 civarında azalma göstermiştir.
Özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmen sayısına bakıldığında 2016-2019 yılları arasında istikrarlı bir artış seyrinin olduğu görülür. Bu sayı 2020 yılında azalma gösterse de son beş yılda özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmen sayısının yüzde 35 oranında artış gösterdiği görülür.
Özel öğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin eğitim kademelerine göre dağılımına bakıldığında genel ortaöğretimin en yüksek paya sahip olduğu görülür. Bunun sebepleri arasında özel ortaöğretim kurumlarının sayıca fazla olması ve bu eğitim kademesinde branş dağılımlarının daha fazla sayıda olması sayılabilir. Genel ortaöğretimi sırasıyla ortaokul, ilkokul ve mesleki ve teknik ortaöğretim takip etmektedir. Ayrıca tüm eğitim kademelerinde görev yapan öğretmen sayısı yıllar içerisinde stabildir. Resmi okullarda görev yapan öğretmen sayısına bakıldığında ise özel okullardakinden farklı bir görünüm göze çarpar. Resmi okullarda ortaokul kademesinde öğretmen sayısının daha fazla olduğu görülür. Resmi ilkokul ve ortaokul sayısının fazla olması bunun temel sebepleri arasındadır. Ayrıca son yedi yıl içerisinde ortaokul kademesinde görev yapan öğretmen sayısının istikrarlı biçimde arttığı görülür. 2016 yılında ortaokul kademesinde 291 bin olan öğretmen sayısı 2022 yılına gelindiğinde 337 bine ulaşarak yüzde 16 büyüme göstermiştir.
Öğretmen başına düşen öğrenci sayısı hem eğitim süreci kapsamındaki öğretmen nüfusu hem de bu nüfusun öğrenci nüfusuyla dengesini görmeye imkân tanıyacaktır. Son yedi yılda kademelerin kendi içerisinde öğretmen başına düşen öğrenci sayısında önemli değişikliklerin olmadığı görülür. Kademeler arasında nasıl bir farklılık olduğuna bakıldığında ilkokul kademesinin öğretmen başına düşen öğrenci sayısı bakımından ilk sırada yer aldığı görülür. Bunun temel sebebi ilkokul kademesinde branş dağılımının olmamasıdır.
Eğitimde insan kaynağı bakımından öğretmenlerin genel görünümünü ele almak öğretmen maaşlarının yıllar içerisinde nasıl bir seyir gözettiğine eğilmeyi de gerektirmektedir. Buradan hareketle son on yıl içerisinde öğretmen maaşlarını Türk lirası cinsinden istikrarlı bir artış seyri gözettiği, dolar cinsinden ise istikrarlı bir düşüş seyri gösterdiği görülür. Son yıllarda döviz kurunun yükselmesi bunun temel sebebidir.
Nihai olarak eğitim sistemi içerisinde yer alan öğretmenlerin genel görünümüne bakıldığında ücretli öğretmenlik gibi yeni öğretmen statüleri ortaya çıkmakta, özel öğretim kurumlarında görev yapan öğretmen sayısı yükselmekte, dönemin siyasi ve iktisadi meseleleriyle ilişkili olarak göreve başlayan ve görevden ayrılan öğretmen sayısında değişiklikler meydana gelmektedir.
Bu analizi paylaş