Türkiye’de örgün eğitim, özel ve devlet okulları tarafından verilmektedir. Devlet okulunun giderleri devlet bütçesinden karşılanırken, devlet gözetiminde olan özel okullar, eğitimi ücret karşılığında hizmeti alan kişiye sunar. Aynı zamanda vakıf veya dernek gibi kurumlardan elde edilen bağış ile ücreti karşılanan özel okullar da bulunmaktadır (Altun Aslan, 2019). Millî Eğitim Bakanlığı’nın 2020-2021 yılı istatistiklerinde resmi okul sayısı 54.715 iken özel okul sayısı 13.870 olarak verilmiştir. Bu okullarda eğitim gören öğrencilerin sayısı devlet okullarında 15.189.78 iken özel okullarda 1.310.605’tir (MEB Örgün Eğitim İstatistikleri, 2021).
Eğitim araçlarının niteliği ve sayısı ile ilgili yaşanan sorunların verildiği şekilde, 2010 senesinden bu yana eğitim kurumlarında eğitim araçları ile ilişkili yaşanan sorunlar 2016 yılına kadar azalma eğilimindedir. Yani 2010 yılında yüzde 41,4 ile devlet okullarında eğitim araçlarının niteliği ile ilgili sorun yaşanırken bu oran 2016 yılında yüzde 27,6’ya düşmüştür. 2016 yılından 2021 yılına kadar ise artma yönünde bir seyirden bahsetmek mümkündür. Bu bağlamda özel okullara bakıldığında artma ve azalmalar sonucu belli bir trend bulunmamaktadır. Nihai olarak 2021 yılına gelindiğinde eğitim araçlarının niteliği ve sayısıyla ilgili yaşanan sorunlar devlet okullarında yüzde 34 iken özel okullarda yüzde 19 olmuştur. Eğitim masrafları ile ilgili yaşanan sorunlara dair verilen grafiğe göre özel okullar, devlet okullarına göre daha fazla sorun yaşamıştır. On yıl içerisinde dalgalı bir seyir bulunan bu grafikte 2021 yılına gelindiğinde hem devlet okullarında hem de özel okullarda eğitim masraflarının arttığı söylenebilir.
Okul ve çevresinin güvenliği ile ilgili yaşanan sorunlara dair grafikte devlet okullarında özel okullara kıyasla okulun içinde ve çevresinde daha fazla güvenlik sorunu yaşandığı görülmektedir. Bu seyir 2020 yılına kadar azalmıştır ancak 2021 yılında oranların tekrar yükselişe geçtiği de görülmektedir. Çocukların güvenliği gibi oldukça önemli olan bir konuda sorunların sıklıkla yaşanması özel veya devlet okulu fark etmeksizin kabul edilemez bir durumdur. Bu problemlerin üstesinden gelmek için okullarda ve çevresinde alınan güvenlik tedbirlerinin artırılması gerekmektedir.
Daha çok yönetim ile alakalı bir gösterge olan okul idaresinin genel yaklaşımı ile ilgili yaşanan sorunlara dair veriler şekilde verilmiştir. Okul idaresinden kaynaklı sorunlar devlet okullarında daha fazla olup zamanla önce azalma sonra da artış göstermiştir. 2021 yılına gelindiğinde 2010 yılı ile neredeyse hâlâ aynı düzeydedir. Özel okulların çoğunluğu bir işletme mantığı ile öğrenci ve veli ilişkisini, müşteri ilişkisi üzerinden kurmaktadır. Dolayısıyla okul idaresine yönelik sorunların daha az yaşanması olası bir durumdur. Ancak devlet okullarında okul idaresi daha otoriter bir yönetim biçimine sahip olduğu için sorun yaşanması da muhtemeldir.
Okullarda ısınma, temizlik ve yaşam koşulları ile ilgili yaşanan sorunlar grafikte verilmiştir. Görüldüğü üzere ısınma ve temizlikle ilgili sıkıntılar daha çok devlet okullarında yaşanmaktadır. Ancak ister özel ister devlet okulu olsun ısınma ve temizlik gibi sorunların zaman zaman arttığı görülmektedir. Burada özellikle doğu bölgesinde bulunan devlet okullarının ciddi altyapı sıkıntısı yaşadığı ve maddi zorluklar içinde bulunduğu bilinmektedir. Özel okullarda ısınma, temizlik ile ilgili sorunlar çok daha azdır.
Okullarda eğitimin kalitesi ile ilgili yaşanılan sorunların yüzdelerinin verildiği şekle baktığımız zaman devlet okullarında eğitimden memnuniyetle ilgili sorunlar, özel okullara göre daha fazla yaşanmaktadır. Devlet okullarında yaşanan eğitim kalitesi ile ilgili sorunlar diğer sorunların bir sonucu olarak değerlendirilebilir. Eğiticilerin niteliğini ölçüt almaksızın ısınma, okul idaresi, güvenlik ile ilgili sorunlar sıkça yaşanırken eğitimin kalitesinin yüksek olması haliyle beklenemez bir durumdur.
Okula kayıt ile ilgili sorunlarda devlet ve özel okullara dair oranlar grafikte verilmiştir. Görüldüğü üzere okula kayıt ile ilgili sorunlar devlet okullarında özel okullardan daha fazla yaşanmaktadır. En yüksek oranlar 2011 ve 2021 yıllarında bulunmaktadır, bunun dışında yüzdeler ara ara değişim gösterse de genel olarak birbirine yakın seyretmektedir. Yukarıda da okul idaresiyle ilgili yaşanan sorunların da devlet okullarında daha fazla olduğunu belirtilmişti. İki gösterge birbiri ile ilişkili bir şekilde ele alınabilir.
Ulaşım ve servisler ile ilgili sorunların dağılımı grafikte verilmiştir. 2015 ve 2020 yılları dışında servisle ilgili sıkıntı yaşayan okul türü, özel okul olmuştur. Özel okullarda servislerin yüksek miktarda kullanılması bunu tetikler niteliktedir. Burada çocuğunu çeşitli sebeplerle devlet okuluna gönderen ailelerin evlerine yakın devlet okulunu tercih etmeleri; ulaşım, servis ile ilgili sorunların devlet okulunda daha az olmasına yol açmış olabilir.
Çocuğun aldığı eğitimin kalitesinden duyduğu memnuniyete dair bir grafik verilmiştir. Bu grafikte özel okulda verilen eğitimden, devlet okuluna göre daha fazla memnun olunduğu görülmektedir. Burada ön plana çıkan ve üzerinde düşünülmesi gereken husus, özel okulların karşılaştıkları sorunların daha az olması çocukların aldıkları eğitimden memnun olmalarını da sağlamıştır.
Devlet ve özel okullardaki eğitim niteliğinin farklı olması, ailelerin çocuklarının geleceğine yatırım yapmak için özel okulu tercih etme eğilimlerini güçlendirmektedir. Devlet okullarının sayının fazla olmasının yanı sıra yaşanan sorunlar da bir o kadar fazladır. Sonuçta aynı seviye tespit sınavlarına giren çocukların aldıkları eğitimin ve eğitimi sağlayan koşulların eşit derecede olması, eğitim politikalarının öncelikli hedefi olmalıdır.
Kaynakça
Altun Aslan, E. (2019). Türkiye'de özel okullaşma. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 263-276.
MEB. (2021). Millî eğitim istatistikleri örgün eğitim 2020/21. 15 Kasım 2021 tarihinde https://sgb.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule.php?KNO=424 adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş