Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) tanımına göre “Çocuk işçiliği, çoğu kez çocukları çocukluklarını yaşamaktan alıkoyan, potansiyellerini ve saygınlıklarını eksilten, fiziksel ve zihinsel gelişimleri açısından zararlı işler” olarak tanımlanmaktadır (ILO-Ankara, t.y.). Bu tanımın yanı sıra çocuk işçiliğinin kapsamı şu şekilde belirtilmiştir: Zihinsel, ahlaki, fiziksel ve toplumsal olarak çocuklar için zararlı ve tehlikeli olan, çocukların eğitim görmelerini engelleyen, okuldan vaktinden önce ayrılmalarına yol açan aynı zamanda iş ağırlığı yüzünden çocukların derslerine kendilerini verememesine yol açan işlerdir (ILO-Ankara, t.y.).
Çocuk işçiliğine dair farkındalık arttıkça Türkiye’de ve dünyada oldukça yaygın olan çocuk işçiliğinde bir düşüş gözlemlenmektedir. ILO’ya göre 2000 yılından itibaren çalışan çocukların sayısı dünyada 246 milyon iken 168 milyona düşmüştür. Türkiye’de yapılan kapsamlı çalışmalara bakıldığında ise “Çocuk İşgücü Araştırması” çalışması 2019 yılında Hanehalkı İşgücü Araştırması ile birlikte 5-17 yaş grubunu kapsamaktadır. Buna göre 5-17 yaş arasında çalışan çocukların sayısı Türkiye’de 720 bin kişidir. Genel olarak çocuk nüfusu ise 5-17 yaş aralığında 16 milyon 457 bin kişi olarak tespit edilmiştir (TÜİK, 2020).
Şekilde görüldüğü üzere çocuk istihdam oranı yüzde 16 ile yüzde 18 arasında değişkenlik göstermektedir. En büyük azalma 2012 ve 2013 yıllarında 15-17 yaş grubunun istihdamında gerçekleşmiştir. Ancak 2014 yılında bu oran tekrar artışa geçmiştir. 0-17 yaş aralığını kapsayan çocuk istihdamında sadece 2012 ve 2019 yıllarına ait veriler mevcuttur. Dolayısıyla genel çocuk istihdamı ile 15-17 yaş grubunun istihdam oranları 2012 ve 2019 yılları üzerinden değerlendirildiğinde 15-17 yaş grubunda bulunan çocukların istihdam oranlarının daha yüksek olduğu belirtilebilir.
5-17 yaş arasında bulunan ve ekonomik faaliyete katılan çocukların eğitime devamlılık durumlarını gösteren şekle bakıldığında; çalışan çocuk nüfus oranında yüzde 34,3 gibi bir oranda eğitim hayatına devam etmeyen çalışan çocuk, yüzde 67,5 oranında da okuluna devam eden çalışan çocuk olduğu görülmektedir. 2019 yılında yapılan bu çalışmaya göre ulaşılabilen çocuklar üzerinden elde edilen bu veriler eğitime devam oranının yüksek olduğunu göstermekle birlikte öğrencilerin hangi şartlarda ve koşullarda eğitim ve öğretim hayatlarına devam ettiklerine dair detaylı bir veri içeriği sunmamaktadır.
Çalışan çocukların sektörel dağılımlarını incelemek için TÜİK’in 2012 ve 2019 yıllarına ait verileri kullanılmıştır. Bu bağlamda yaş grubu, sektörler ve yıllar olmak üzere üç ayrı değişken karşımıza çıkmaktadır. Burada daha anlaşılabilir bir görselleştirme sağlamak adına yaş gruplarına ayırarak iki ayrı grafik yapılmıştır. Şekilde 5-6/14 yaşlarına dair sektörel dağılım verilmiştir. Yaş aralığının 2012 yılında 5 yaş ve 2019 yılında 6 yaştan itibaren başlamasının sebebi 2012 ve 2019 yılında yapılan iki ayrı çalışmadır. Ancak yaş grupları birbirine yakın olduğu için iki yılın verisini karşılaştırmak mümkündür. Burada gözlemlenen husus çocukların çalıştıkları sektörde tarım sektörü 2012 yılında yüksek bir orandayken 2019 yılında hala yüksek olmakla birlikte bir düşme göstermiştir. Hizmet sektöründe yüzde 6,4’lük bir artış bulunmaktadır. Sanayi sektörü diğer sektörlere göre en az tercih edilen sektör olmaktadır.
15-17 yaş aralığında bulunan çalışan çocukların sektörel dağılımını gösteren şekilde ise yaş grubunun büyümesiyle sektörlerin dağılımında farklılaşma olduğu görülmektedir. Bu yaş grubundaki çocuklar en fazla hizmet sektöründe çalışmaktadır. 2012 yılından 2019 yılına gelindiğinde hizmet sektörüne katılımda ciddi bir artış bulunmaktadır. Tarım sektörünün 15-17 yaş aralığı için artık daha az tercih edildiği gözlemlenmektedir. Sanayi sektörü ise az miktarda bir düşüş olsa da yine 2012 ve 2019 yıllarında yakın oranlara sahiptir.
Çalışan çocuklara ek olarak TÜİK çocuk istatistikleri arasında, “ne eğitimde ne de istihdamda olan çocuk nüfus oranına dair veriler” de bulunmaktadır. 2010-2019 yılları arasında her bir yılın oranını gördüğümüz şekle göre 2010 yılında yüzde 18 olan ne eğitimde ne de istihdamda olan çocuk nüfus oranı 2019 yılında yüzde 11’e düşmüştür. Burada tekrar dikkat edilmesi gereken husus, bu gösterge kayıt dışı olarak çalıştırılan çocukların zamanla azaldığı anlamına gelebilir. Çünkü hem eğitim görmeyen hem de bir işte çalışmayan çocuk nüfusunun azalması ne yaptığını bilmediğimiz çocuk sayısının azalması anlamına gelmektedir. Bu da uygulanacak olan politika veya önlemler için ayrı bir dikkat gerektirmektedir.
Kaynakça
ILO-Ankara. (t.y.) Çocuk işçiliği (ILO-Ankara). 07.10.2021 tarihinde https://www.ilo.org/ankara/areas-of-work/ch ild-labour/lang--tr/index.htm adresinden erişildi.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2020, 31 Mart). Çocuk iş gücü anketi sonuçları, 2019. [Basın bülteni] 06 Ekim 2021 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Child-Labour-Force-Survey-2019-33807 adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş