Girişim sektöründe yatırımcılar, yatırım fırsatlarına göre şirketlere yatırım yapmaktadır. Son yıllarda yaşanan ekonomik daralma ile birlikte yatırımlarda gerilemeler yaşanmıştır. 2023 yılında Avrupa’da girişim sektörünün hacminde %39’luk bir daralma yaşanırken küresel düzeyde son 5 yılın en düşük seviyesine gelinmiştir. Melek yatırımcı fonu ve girişim sermayesi fonu (VC) olmak üzere çeşitli yatırım şekillerinin bulunduğu Türkiye’deki yatırım hacmi dünyadaki gelişmelere benzer şekilde %47 oranında daralmıştır.
Girişim sermayesi çoğunlukla potansiyel sahibi olan girişimlere potansiyellerini kullanma konusunda destek sağlamak için yapılan maddi yatırımlardır. Finansman sağlanacak girişimin bulunduğu aşamaya göre yapılan bu yatırımlar; tohum aşaması, erken girişim sermayesi aşaması, geç girişim sermayesi aşaması ve olgunluk aşamasına göre gerçekleştirilir. Bu anlamda girişim sermaye yatırımlarının genel olarak amacının girişimlere devam etmeleri ve planladıkları büyümeyi başlatmaları için verilen destekler olarak ifade edilebilir.
Girişim ekosisteminde fonlamaların düşüşe geçtiği 2023’te toplam girişim sermayesi fonlama hacmi önceki seneye göre %50’lik bir düşüş yaşamıştır. Amerika, fonlama hacmiyle girişim sektörünün önemli bir kısmını oluşturmuştur. Avrupa’da en büyük yatırım ise 15 milyar doları aşkın fonlamayla Birleşik Krallık’ta yapılmıştır. 2023’te yatırım büyüklüğüne göre ilk on yatırım arasında sekiz Amerika merkezli, bir Birleşik Krallık merkezli girişim yer almıştır. Süper Lig, 1 milyar dolar ve üzeri fonlama hacmine sahip olan Avrupa ülkelerinden oluşmuştur. Türkiye 722 milyon dolarlık hacimle 1. lig’de kalmış, Avrupa ülkeleri arasında ise on birinci sırada yer almıştır. Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesini ifade eden MENA bölgesinde ise ilk sırayı İsrail, ikinci sırayı Suudi Arabistan, üçüncü sırayı ise UAE almıştır. 2022'de MENA bölgesinde üçüncü sırada yer alan Türkiye, 2023’te dördüncü sıraya gerilemiştir. Dünya sıralamasında ilk onda iki Orta Doğu ülkesinin bulunması dikkat çekicidir.
Türkiye’de girişim ekosisteminin yatırımları incelendiğinde ilk girişimlerin 2010’lu yılların başında başladığı, 2017’ye kadar girişim fırsatı oluşturan girişim sayısında bir artış eğilimi söz konusu olduğu görülüyor. 2020’de girişim fırsatı bulunan girişim sayısı yeniden yükselmeye başlamış, pandemi sonrasında küreselde yatırımların hacmi azalırken Türkiye’de önemli gelişmeler kaydedilmiştir. 2021’de sektörün hacmi 2 milyar dolara yaklaşarak sektörün başlangıcından itibaren en yüksek seviyeyi yakalamıştır. Bu yükselişte mega yatırım alan ve şirket değerlemesi 7 milyar doları aşan Getir’in önemli bir payı bulunuyor. 2022 ve 2023’te de Getir’in aldığı yatırım hacmi toplam yatırım hacminden yüksek seyretmeye devam etmiştir. 2023’te Getir dışında sektöre yönelik yapılan yatırım miktarı 222 milyon dolardır. Küreselde ise 2023’te yatırım fırsatı sayısı çeyreklere göre de düşmeye devam etmiş, girişimlerin büyüklüğünde önemli bir değişiklik yaşanmamıştır. Yıl boyunca erken girişim sermayesi diğer aşamalardaki girişim sermayelerinin üzerinde seyretmiştir. 2024’ün ilk çeyreğinde Türkiye’de sektöre yapılan yatırım tutarı ise 111 milyon dolara ulaşmıştır. Bu anlamda 2024’te Türkiye’nin yatırım performansında önemli bir iyileşmenin olacağı öngörülebilir.
Fintek süreçlerinde gerçekleştirilen yatırımların girişimin hangi döneminde yapıldığı önemli bir konudur. Yatırımlar incelendiğinde toplam yatırım içindeki en büyük payın geç girişim sermayesi aşamasında gerçekleştiği görülüyor. Girişimlerin gelir elde ettikten sonra faaliyetlerini genişletmek amacıyla bu aşamada fonlama aldığı biliniyor. 2019, 2020 yıllarında ve 2021 yılının ilk çeyreğinde geç girişim sermaye aşamasında olan girişimlerin toplam girişim yatırımından aldığı paylar %50’nin üzerinde seyretmiştir. 2024’ün ilk çeyreğinde bu eğilimin değişmeye başladığı ise bir diğer gerçek. 2024’ün ilk çeyreği tohum aşamasındaki yatırım adetinin en yüksek olduğu dönem olmuş, Türkiye Avrupa’da en çok yatırım alan 2. ülke konumuna yükselirken MENA bölgesinde ilk sırada yer almıştır. Aynı dönemde tohum öncesi (pre-seed) aşamasında hem Avrupa’da hem MENA bölgesinde yatırım adetinin en yüksek olduğu ülke konumundadır. Erken girişim sermayesinin amaçlarından biri pazarın tanınması ve rekabete yeni çıkacak girişimlerin oluşturulmasıdır. Dolayısıyla erken dönem aşamalara yapılan yatırım hacminin yükselmesi Türkiye’nin girişim ekosisteminden yana pozitif yönlü beklentinin arttığına işaret etmektedir.
Tohum aşamasındaki girişimlerin yatırımdan aldığı pay ise en düşük düzeydedir. 2021’in ilk çeyreğinde önemli bir büyüme kaydeden fintek sektöründe olgunluk aşamasındaki girişimlerin yatırımdan aldığı pay aniden yükselmiştir. Bu durum, kâra geçen firmaların fintek sektöründe genişlemeye çalıştığının bir göstergesi olarak görülebilir. Pandeminin ardından değerlemeler küreselde hız keserken Türkiye’de girişim değerlemelerinin artmaya devam etmesi konuyla ilgili önemli göstergelerden biridir.
Kaynakça
T.C. Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi, Türkiye Fintek Ekosistemi Durum Raporu 2023, 2023: İstanbul.
KPMG, KPMG Perspektifinden Fintech Sektörüne Bakış, 2021.
KPMG, Pulse of Fintech H2’2023: Global Analaysis of Fintech Funding, 2024.
Bu analizi paylaş