Toplumsal huzur ortamını doğrudan etkileyen faktörlerden birisi gürültü kirliliğidir. Gürültü kirliliği canlı organizmalarda ve insanlarda olumsuz etkilere sebep olan yüksek ses seviyelerine düzenli bir şekilde maruz kalma olarak tanımlanmaktadır (Environmental Pollution Centers, 2022). Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 70 dB’den düşük ses seviyeleri canlılara zarar vermezken 85 dB ve üzeri ses seviyelerine sabit bir şekilde 8 saatten fazla maruz kalmak sağlık için tehlikeli olmaktadır (Environmental Pollution Centers, 2022). Aynı zamanda yüksek kalitede bir uyku için gece boyunca yatak odasının 30 dB, iyi öğretme ve öğrenme koşullarını sağlamak için sınıflarda 35 dB’den daha az sesli ortamlar önerilmektedir (WHO, Noise-Data and Statistics).
Gürültü kirliliğine sokak trafiği sesleri, inşaat, sondaj, ağır makinelerden kaynaklı sesler, hava trafiği ve tren istasyonlarından kaynaklı sesler, çatışmalar, patlamalar örnek olarak verilebilir. Özellikle sağlık sorunlarının yaşanmasına da yol açan gürültü kirliliği hipertansiyon, işitme kaybı, uyku bozukluğu, kardiyovasküler hastalıklar ve psikolojik sorunlara sebep olmaktadır (Environmental Pollution Centers, 2022). Bu kısımda Birleşmiş Milletler Çevre Programı ve T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hazırladığı raporlardan hareketle gürültü kirliliği ele alınmıştır.
BM Çevre Örgütü’nün raporunda Avrupa, Batı ve Güney Asya ülkelerinin çeşitli şehirlerinden yapılan ölçümlerle elde edilen veriler şekilde verilmiştir. Buna göre Birleşik Krallık’tan Londra 86 dB ile Avrupa ülkeleri içinde en fazla gürültüye sahiptir. İkinci en yüksek seviyede ise 82 dB ile Türkiye’den Tokat ili gelmektedir. Lyon-Fransa ve Madrid-İspanya Avrupa ülkeleri içinde en az gürültüye sahip olan şehirler olmuştur. Türkiye’nin Tokat ili ile bu sıralamaya girmesi 2009 yılında yayınlanmış bir çalışmaya dayanmaktadır. Nüfusun ve sanayin daha fazla olduğu şehirler yerine Tokat’ın bu sıralamaya sahip olması beklenmedik bir durum olmuştur.
Batı Asya ülkelerine bakıldığında ise Şam-Suriye 94 dB ile en fazla gürültü seviyesine sahipken bunu Ahvaz-İran 84 dB ve El Halil 83 dB ile izlemektedir. Batı Asya ülkeleri arasında en az gürültüye İrbid-Ürdün sahip olmuştur. Güney Asya ülkeleri grafikte verilen diğer tüm ülkelerden daha fazla gürültüye sahip olurken kendi içinde en fazla gürültüye 119 dB ile Dhaka-Bangladeş sahip olmuştur. Tüm ülkeleri grafiğe dahil etmek mümkün olmadığı için kısıtlamaya gidilmiştir. Bu çalışma dünyadaki diğer ülkelerin gürültü kirliliğini gözlemleme açısından oldukça kullanışlıdır.
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın tüm çevre sorunlarını kapsayan raporunda gürültü kirliliğinin hangi şehirlerde birinci, ikinci ve üçüncü sorun olduğu ile ilgili veriler şekilde verilmiştir. Buna göre gürültü kirliliğinin birinci sorun olduğu iller Antalya ve Eskişehir olmuştur. Sivas ve Tunceli gürültü kirliliğinin ikinci sorun olduğu illerdir. Gürültü kirliliğinin üçüncü sorun olduğu iller ise Aksaray, Çanakkale, Çorum, Karaman, Kütahya, Mardin, Sakarya, Sinop ve Yalova’dır. İlk grafikte bahsedildiği üzere Tokat ili bu sorunlu ilk üç seviyede yaşayan illere dahil değildir. Dolayısıyla BM Çevre Örgütü ile bakanlığın paylaştığı gürültü kirliliğinin sorun teşkil ettiği şehirler tutarsızlık göstermektedir.
Konu ile ilgili literatüre bakıldığında ise il bazında tikel çalışmalar yapıldığı görülmektedir. Bayramoğlu, Işık ve Demirel (2014) park alanlarında yürüttükleri çalışmada, Trabzon’da kent merkezlerinde ve kent içindeki parklarda gürültü kirliliğinin 60 dB seviyesinin üzerine çıktığını bulmuşlardır. Sakarya ilinde gürültü kirliliği ile ilgili çalışma yürüten Morgül ve Dal (2012) ölçümleri sonucunda şehir merkezinde sabah, öğle ve akşam zaman dilimlerinde 65 dB’i aştığını bulmuşlardır.
İnsanların huzur ve refah seviyesini etkileyen bu önemli sorun, farkına varılmadan maruz bırakılan ve farkındalığın çok da gelişmediği bir konudur. Gürültülü ortamlar her yaştan bireyi özellikle çocukları olumsuz etkilemektedir. Kent yaşamının içindeki gürültü, insanların psikolojik iyi oluş seviyelerini de düşürmektedir. Şehir içinde sakin, huzurlu ve sessiz mekanların yetersiz olması insanların stres seviyelerini azaltmalarını engeller niteliktedir. Özellikle belediyeler, yerel işletmeler ve STK’lar bu kapsamda bilinçlendirme çalışmaları yürütmeli, insanların rahatlayabileceği gürültüden azade mekanların çoğaltılması için çalışmalar yapmalı ayrıca eğlence mekanları çevreyi rahatsız etmeyecek şekilde ses yalıtımını sağlamalıdır.
Kaynakça
Bayramoğlu, E., Özdemir, B., & Demirel, Ö. (2014). Gürültü kirliliğinin kent parklarina etkisi ve çözüm önerileri: Trabzon kenti örneği. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 4(9), 35-42. http://www.saujs.sakarya.edu.tr/en/download/article-file/192726 adresinden erişildi.
Environmental Pollution Centers. (2022). What is noise pollution? 22 Mart 2022 tarihinde https://www.environmentalpollutioncenters.org/noise-pollution/ adresinden erişildi.
Morgül, Ö.K., & Dal, H. (2012). Sakarya ili şehir merkezinin gürültü kirliliği üzerine bir ön çalışma. Sakarya University Journal of Science, 16(2), 83-91. http://www.saujs.sakarya.edu.tr/en /download/article-file/192726 adresinden erişildi.
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2020). Türkiye çevre sorunları ve öncelikleri değerlendirme raporu. 22 Mart 2022 tarihinde https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/tu-rk-yecevresorunlariveoncel-kler-_2020-20210401124420.pdf adresinden erişildi.
UN Environmental Programme. (2022). Frontiers 2022: Noise, blazes and mismatches. 23 Mart 2022 tarihinde https://www.unep.org/resources/frontiers-2022-noise-blazes-and-mismatches adresinden erişildi.
World Health Organization (WHO). (2022). Noise-Data statistics. 23 Mart 2022 tarihinde https://www.euro.who.int/en/health-topics/environment-and-health/noise/data-and-statistics adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş