Türkiye’de oldukça önemli olan konulardan birisi hayvanların maruz kaldıkları şiddet ve işkencelerden oluşan ihlallerdir. İnsanların ve sistemin kötü muamelesine maruz kalan binlerce hayvan, hayatlarını zor şartlar altında sürdürmeye çalışmaktadır. Üzerinde durulmayan, örtbas edilen ve en önemlisi ağır yaptırımlarının olmadığı hayvanlara kötü muamele, insanlar arasında yaygınlık göstermektedir. Hayvanların lehine olan Hayvan Hakları Yasası henüz meclis tarafından onaylanmamıştır. Bu yasa kapsamında hayvanları koruma yasası bulunmasına rağmen cezalar caydırıcı değildir (HAKİM, 2020). Hayvan Hakları İzleme Komitesi’nin (HAKİM) hazırladığı hayvan hakları ihlali raporunda hayvanların maruz kaldıkları şiddet, gasp ve işkence türleri ile ilgili veriler açıklanmıştır. Bu analiz yazısında rapordaki verilerden bazıları kullanılarak hayvan haklarının ihlaline yönelik birtakım açıklamalar yapılmıştır.
Grafikte hayvan hakları ihlalleri ile ilgili veriler sunulmuştur. Buna göre ihlal olarak en fazla yaygınlık gösteren türler, yaşam hakkı gaspı ve özgürlüğün kısıtlanmasıdır. Beden dokunulmazlığı, işkence ve cinsel şiddet ardı sıra birbirini izleyen ihlal türleridir. Buna ek olarak, yaşam gaspında en fazla mağdur olan hayvanların tavuk ve hindi olduğu görülmektedir. Özellikle yumurtadan çıktıkları andan itibaren genetiği değiştirilmiş yemler ile GDO’lu beslenen tavuklar gereğinden hızlı ve fazla büyümektedir. Daha sonra da hiçbir hayvanın hak etmediği bir şekilde kesim usulü kullanılarak üretime hazır bir hale getirilmektedir. Fabrikalarda bu şekilde seri üretim yapılmasına 2022 yılında hala engel olunmaması, şartların iyileştirilmesi için çaba gösterilmemesi oldukça kritik hususlardır.
Tavuk ve hindilerden sonra Kurban Bayramı’nda kesilen hayvanlar da veride verilmiştir. Ancak burada dini inançlar gereği yapılan ibadetlerin Allah’ın bir emri olduğu ve İslam dinine mensup insanların bu ibadeti yerine getirmek için kurban kestikleri göz önünde tutulmalıdır. Dini emirler gereği kurban ibadeti yerine getirilirken kurbanların acı çekmemesi, eziyet görmemesi için ayrıca ehemmiyet gösterilmesi gerekmektedir. Dünyanın birçok yerinde ve çeşitli dinlerde önemli bir yeri olan kurban, hayvanların kasten öldürülmesi anlamına gelmemektedir. İslam dinine göre insanlar hayvanların eti, yünü ve derisinden faydalanabilir. Aynı zamanda hayvanlara zarar vermemek, işkence ve eğlence için katletmemek gerektiği belirtilmiştir. Kasti olarak zevk için öldürmek ve işkence çektirmek İslam’da yasaklanmıştır.
Bu doğrultuda değerlendirme yapıldığında hayvanların yaşam şartlarının iyileştirilmesi, et üretim yerlerinin şartlarının iyileştirilmesi ve denetlenmesi gerekmektedir. Ayrıca verilerde kasti bir şekilde hayvanların ölümüne yol açan avcılık, ateşli silah kullanımı, darp, zehirleme gibi nedenlerden kaynaklı ölümler 820 bin ile oldukça yüksektir. Bu sayıların en az olarak belirtildiği, gerçek sayıların çok daha fazla olduğu göz önünde tutulmalıdır. Dolayısıyla özellikle hayvanların yaşam şartlarının iyileştirilmesi, işkencelerin engellenmesi ve yaptırımlar uygulanması gerekmektedir.
Şekilde görüldüğü gibi işkence gören hayvanların sayısı çok fazladır. Hem ithal edilen hayvanlarda hem de şehir içi sevkiyatta hayvanların işkenceye maruz kaldıkları görülmektedir. HAKİM’in raporunda diğer bir işkence olarak suni tohumlama ele alınmıştır. Suni tohumlama, normal döllenme dışında yapay bir şekilde dişi hayvanların vücut içinde döllenme yöntemi ile gebe kalmalarını sağlayan bir uygulamadır. Burada Tarım ve Orman Bakanlığı’nın raporunda suni tohumlamanın hayvanlardan verimi artırmak için gerekli bir yöntem olduğuna değinilmiştir. Ancak hayvanların doğal üreme şartlarını dış faktörler ile artırmaya çalışmak yerine şartların iyileştirilerek doğal yollarla üretim yapılması üzerine tekrar düşünülmesi gerekmektedir.
Yine şekilde raporlanabilen hayvanlara cinsel şiddet sayısı en az 20 olarak belirtilmiştir. Gerçek sayının maalesef daha fazla olduğu tahmin edilmektedir. Grafikte görüldüğü üzere deneylerde işkenceye maruz kalan hayvanlar da yüksek bir sayıya sahiptir. 2020 yılında çevre, doğa ve hayvanları koruma büro amirlikleri kurulmuştur. HAYDİ uygulaması ile doğa, çevre ve hayvanlara karşı işlenen suçları ihbar edebilecekleri bir platform geç de olsa kurulabilmiştir. Burada elde edilen verilerin paylaşılması hayvanlara yönelik işlenen suçların istatistiksel durumunu anlamak adına faydalı olacaktır. Sonuç olarak hayvanların yaşam koşullarını iyileştirmek, zor şartlarda yaşamlarını devam ettirmek için barınma, yeme gibi ihtiyaçlarının düzenli karşılanması ve kötü muameleye maruz kaldıklarında caydırıcı yaptırımların uygulanması gerekmektedir.
Kaynakça
Anadolu Ajansı. (2020). Çevre, doğa ve hayvan polisleri İstanbul’da görev başında. 20 Aralık 2021 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/cevre-doga-ve-hayvan-polisleri-istanbulda-gorev-basinda-/2031546 adresinden erişildi.
Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM). (2020). 2020 yılı hayvan hakları ihlal raporu. 22 Aralık 2021 tarihinde http://hayvanhaklariizleme.org/ basin-aciklamasi-2020-yili-hayvan-haklari-ihlal-raporu/ adresinden erişildi.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (t.y.). Suni tohumlama. 21 Aralık 2021 tarihinde https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjZrdn7xPz0AhWlQvEDHVlyCAkQFnoECCcQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.tarimorman.gov.tr%2FHAYGEM%2FBelgeler%2FHayvanc%25C4%25B1l%25C4%25B1k%2FB%25C3%25BCy%25C3%25BCkba%25C5%259F%2520Hayvanc%25C4%25B1l%25C4%25B1k%2FSuni%2520Tohumlama.docx&usg=AOvVaw27o4ZT6MhHauFx5ES8Dw1v adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş