Eşit ve kaliteli eğitim her çocuğun en temel hakkı olmasına rağmen ülkemizde öğrencilerin bulunduğu konum itibarıyla faydalandıkları eğitim farklılık göstermektedir. Öğretmenlerin durumları, okul binaları, eğitimde kullanılan malzemeler özellikle kırsal ve kentsel eğitimde farklılık göstermektedir. Bu kısımda OECD kapsamında Echazarra ve Radinger’in 2019 yılında yayınladığı çalışmanın ve KODA Köy Okulları Değişim Ağı Derneği’nin aynı yılda yayınlamış olduğu raporun verilerinden grafikler hazırlanmıştır. KODA’nın araştırması köy okullarında görev yapan öğretmenlerin gözünden durumu yansıttığı için köy okullarına gerçekçi bakış açısını sunması bakımından kayda değerdir.
Kırsal ve kentsel bölgelerdeki okullarda görev yapan öğretmenlere yönelik veriler bulunmaktadır. Buna göre tam zamanlı çalışan öğretmenlerin oranı kırsal ve kentsel bölgede neredeyse aynıdır. Kentsel bölgede öğretmenlik yapan kişilerin öğretmenlik diplomasına sahip olma durumları kırsal bölgedekine kıyasla fazladır. Ancak yine de yüzde 83 gibi yüksek bir oranda kırsal bölgede de öğretmenler diploma veya sertifikaya sahiptirler. Fen bilimleri branşında ise bu durum farklılık arz etmektedir. Kentte fen bilgisi öğretmenlerinin diplomaya sahip olmaları yüzde 52 oranına sahipken kırda bu oran yüzde 25’lerdedir.
Mesleki deneyime bakıldığında ise beş yıldan az mesleki deneyime sahip olan öğretmenlerin yüzde 50’si kırsalda görev yaparken yüzde 22’si kentte görev yapmaktadır. Burada zorunlu görevini doğu şehirlerinde yapan öğretmenlerin ilk dört yılını bu yerde geçirmek zorunda olduğu göz önünde tutulmalıdır. Mesleki gelişim etkinliklerine katılan öğretmenlerin oranı hem kentte hem kırda çok düşüktür. Kentteki öğretmenlerin yüzde 25’i kendilerini mesleki anlamda geliştirmek için etkinliklere katılırken kırsaldakilerin yüzde 13,8’i kendilerini geliştirmek için etkinliklere katılmaktadır. Burada etkinliklere katılmadan da kendisini geliştiren öğretmenlerin bulunduğu da bilinmektedir ancak veriler üzerinden bu yönde kısıtlı bir yorum yapılabilmektedir. Okul genelinde öğretmen başına düşen öğrenci sayısının kırsalda daha düşük olması beklenirken şaşırtıcı bir biçimde kırda ve kentte aynıdır.
Çeşitli göstergeler açısından kırsal ve kentsel bölgelerdeki öğrenci oranları verilmiştir. Buna göre 2015 yılında, kırsal bölgede eğitim düzeyi olarak bulunması gereken düzeyden daha alt düzeyde öğrenim gören öğrenciler, kentsel bölgedeki öğrencilerden yaklaşık olarak yüzde 50 fazladır. Buna göre herhangi bir sebepten dolayı eğitim-öğretim hayatına geç kalmış öğrencilerin kırsal bölgelerde daha fazla olduğu görülmektedir. Sınıf tekrarına göre öğrenci oranları incelendiğinde ise kırsal bölgede yüzde 42,7, kentsel bölgede yüzde 10,4 oranları mevcuttur. Kırsal bölgede sınıf tekrarı kentsel bölgeye göre yaklaşık 4 kat fazladır. Akademik yılmazlık ise kentsel bölgede yüzde 23’lerde iken kırsal bölgelerde yüzde 8’lerdedir. Sosyal ve ekonomik yaşam koşulları göz önünde bulundurulduğunda aslında bu oranlar beklenenin dışında bir şey değildir.
Sosyo-ekonomik düzey farkı endeksi üzerinden kırsal ve kentsel bölgelerde yaşayan öğrenciler arasındaki farklılık verilmiştir. Bu endekse göre PISA 2015 yılında ebeveynlerin eğitim seviyesi, mesleği, evdeki eğitsel kaynaklar, evde bulunan araç ve gereçler gibi değişkenler üzerinden ekonomik ve kültürel düzey endeks değerleri hesaplanmıştır. Buna göre OECD ülkelerine bakıldığında kırsal ve kentsel bölgelerin farkı -1,48 değeriyle en fazla Türkiye’dedir. Dolayısıyla buradan Türkiye’de kentlerde eğitim gören öğrencilerin kırsal bölgelerde eğitim gören öğrencilere göre daha avantajlı bir konumda oldukları görülebilir (Çelikdemir, 2020).
Köy Okulları Değişim Ağı’nın (KODA) çalışması, köylerde ve okullarla ilgili yaşanan sorunlara dair daha detaylı bir bilgilendirme yapmaktadır. Bu çalışmaya 100 öğretmen katılmış ve yanıtlar frekans olarak verilmiştir. Şekilde köy ile ilgili sorunlar verilmiştir. Buna göre köylerde en sık yaşanan sorun köyün merkeze uzak bir konumda olması, yani ulaşım sorunudur. İkinci olarak fazla yaşanan sorun, köydeki elektrik ve su kesintileridir. Köy muhtarının yaklaşımı ve köylülerin istenmeyen davranışları ise en az yaşanan sorunlardan olmuştur. Dolayısıyla öğretmenler altyapı ve ulaşım sorunları ile daha fazla karşılaşmaktadırlar.
Son şekilde ise öğretmenlerin köy okullarında yaşadıkları sorunlar verilmiştir. Buna göre okulla ilgili sık yaşanan sorun ders araç gereç, materyal eksikliği olmuştur. Bir sonraki sırada gelen sorun, okul binasındaki eksiklikler ve ısınma sorunu olmuştur. Köylerde en az sorun yaşanan konular ise sınıfların kalabalık olması, öğretmenler açısından zamanın yetersizliği olmuştur.
Kaynakça
Çelikdemir, K. (2020). Kırsal ve kentsel bölgelerdeki eğitsel farklılıklar. 10 Aralık 2021 tarihinde https://tedmem.org/mem-notlari/degerlendirme/kirsal-kentsel-bolgelerdeki-egitsel-farkliliklar adresinden erişildi.
Echazarra, A. ve Radinger, T. (2019). Learning in rural schools: Insights from PISA, TALIS and the literature. OECD Education Working Papers, No. 196, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/8b1a5cb9-en.
Köy Okulları Değişim Ağı (KODA). (2019). Öğretmen gözünden köy okulları ve köy öğrencileri; avantajlar, problemler ve çözüm önerileri. 10 Aralık 2021 tarihinde https://www.kodegisim.org/media/Öğretmen_Gözünden _Köy_Ok ulları_ve_Köy_Öğrencileri.pdf adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş