Mutlu Bir Yaşantımız Var mı? Türkiye’de Yaşam Memnuniyeti

Takriben son otuz yıl içerisinde politika yapıcılar ve akademisyenler toplumsal gelişime dair yeni bir perspektif tartışması başlattılar. Kalkınmanın, dolayısıyla refahın; refahın, dolayısıyla toplumsal iyi oluşun tek veya en önemli ölçütü olarak kabul edilen GSYİH temelli yaklaşımlar yerine insanların yaşamlarını çok boyutlu bir şekilde ele alan yaklaşımlar, bu tartışmalar neticesinde yaygınlık kazanmaya başladı. Mevzubahis olan çok boyutlu yaklaşımlar toplumsal iyi oluş ve refahın göstergeleri arasında yoksulluk, gelir dağılımı ve yaşam memnuniyeti gibi faktörleri saymış, bu göstergeler temelinde yayınlar üretmeye başlamıştır. 

Bireylerin yaşam kalitelerine ilişkin bütünlüklü değerlendirmelerine yaşam memnuniyeti denmektedir. Kişinin hayattan ne derecede memnun olduğunun önemli bir göstergesi olarak kabul edilen yaşam memnuniyeti; yaş, cinsiyet ve sağlık durumu gibi biyolojik faktörlerden ve hanehalkı geliri, istihdam ve eğitim durumu vb. çeşitli sosyoekonomik faktörlerden etkilenmektedir. Bir toplumun genel yaşam memnuniyeti, toplumsal refah ile ilintili diğer olgularla birlikte değerlendirilmesi gereken çok önemli bir toplumsal göstergedir. 

Yaşam memnuniyeti üzerine yapılan çalışmalarda hangi faktörlerin yaşam memnuniyetini ne derecede etkilediği incelenmiştir. Altaş ve Yılmazer’in (2021) yaşam memnuniyetini etkileyen faktörleri incelediği çalışmanın sonuçlarına göre; çalışanlar çalışmayanlardan, evliler bekâr ve boşanmışlardan ve kadınlar erkeklerden daha yüksek memnuniyet düzeyine sahiptir Benzer bir çalışmayı Yücel (2017) gerçekleştirmiş ve kişilerin yaşam memnuniyet düzeylerini etkileyen en önemli faktörlerin istihdam ve gelecekten umutlu olma durumları olduğunu tespit etmiştir. 

OECD’nin hazırladığı Better Life Index içinde bulunan “Yaşam Memnuniyeti” göstergesine dair veriler şekilde özetlenmiştir. Bu gösterge insanların bir bütün olarak hayatlarını nasıl değerlendirdiklerini göstermeye çalışır. Yaşamdan genel olarak ne derece memnun olunduğunu 0 ile 10 arasında derecelendirmeyi gerektiren bir öz değerlendirme sorusundan oluşan bu göstergenin OECD ortalaması 6,5 olarak tespit edilmiştir. Ancak şekilde de görüleceği üzere Yunanistan, Portekiz ve Türkiye gibi OECD üyesi ülkeler ile Rusya ve Güney Afrika gibi OECD üyesi olmayan ülkeler bu ortalamanın altında kalmaktadır. 

Cinsiyetler arasındaki memnuniyet farkları değerlendirilmek istendiğinde, ekseriyetle kadınların memnuniyet düzeylerinin erkeklerin memnuniyet düzeylerinden daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu veri cinsiyetler arası gelir farkları ve eşitsizliklerin cinsiyetler arasında da eşitsiz dağılması göz önünde bulundurulduğunda ilgi çekici bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır. Çünkü kadınlar, cinsiyetler arası gelir farklarından olumsuz etkilenmelerine rağmen yaşam memnuniyetleri bakımından erkeklere kıyasla daha olumlu bir tablo sunmaktadır. 

TÜİK tarafından uygulanan yaşam memnuniyeti anketlerinden elde dilen sonuçlara göre hazırlanmış olan şekil, gelir seviyesine göre mutluluk düzeylerini göstermektedir. Bu şekle göre Türkiye’de yüksek gelir grubuna dâhil olanlar, diğer gruplara nazaran daha az “çok mutsuz” olmaktadır. Hane geliri 0 ile 2.269 TL arasında olan çok mutsuzların oranı yüzde 7 iken, geliri 6.681 TL ve üzeri olan çok mutsuzların oranı yüzde 2 dolaylarında seyretmektedir. Buna paralel olarak ekonomik durum iyileştikçe “mutsuz” olanların oranı da azalmaktadır. Hane geliri orta düzeyde olanların, mutluluk seviyelerini daha çok “orta” ve “mutlu” şeklinde ifade ettikleri görünmektedir. Son olarak, bekleneceği üzere, “çok mutlu” olanların çoğu ekonomik durumu diğerlerine nazaran daha iyi olanlardır. 

Aşağıdaki şekilde yıllara göre nüfusun mutluluk seviyelerine dağılım oranlarını göstermektedir. Buna göre genel olarak mutsuzluk, özelde “çok mutsuz” ve “mutsuz” olanlar, nüfus içinde giderek artan bir pay sahibi olmuşlardır. 2003’ten bu yana “mutlu” olanların oranı bir artıp bir azalmışsa da son 4 yılda ciddi bir düşüş yaşamıştır. Bununla birlikte “çok mutlu” olanların nüfustaki payının azaldığı da görülmektedir. 

Bir ülkede mutluluğu belirleyen temel faktörlerin istihdam edilme, yüksek eğitim ve gelire sahip olma durumları olduğu tespit edilmiştir. Bu durumlar, bir ülkenin toplumsal eşitsizliklerinin ne derece azaltılmış olduğuyla doğrudan ilişkili olduğundan dolayı, bir ülkede mutluluğun topyekûn toplumsal gelişmenin sonucu olabileceği söylenebilir. 

Kaynakça

Altaş, D. ve Yılmazer, A. (2021). Yaşam memnuniyeti ve yaşam memnuniyetini etkileyen faktörlerin sıralı lojistik regresyon analiziyle incelenmesi. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 07(02), 67-76.

Yücel, Y. B. (2017). Yaşam memnuniyetini etkileyen faktörlerin sınıflama ve regresyon ağacı ile belirlenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü İstatistik Anabilim Dalı, İstanbul.