Sanat piyasası sanat örneklerinin alınıp satıldığı; koleksiyonerleri, satıcıları, alıcıları, müzayedeleri kapsayan ve genellikle üst sınıfa hitap eden bir alandır. Sanat piyasası büyük oranda gelişmiş ülkelerde kendine yer bulmaktadır. Piyasaya hâkim olan ilk üç ülkenin pazar payına bakıldığında; Amerika’nın yüzde 43 ile ilk sırada; Çin’in yüzde 20 ile ikinci sırada; İngiltere’nin ise yüzde 17 ile üçüncü sırada yer aldığı görülür.
Küresel sanat piyasası 2010 yılındaki yüzde 44’lük büyümenin ardından inişli çıkışlı bir seyir arz etmiştir. 2020 yılında salgının etkisiyle yüzde 22’lik bir küçülme yaşayan sanat piyasası, çevrimiçi müzayedelerin de etkisiyle, büyük bir kırılma yaşamamıştır. 2021 yılında bir önceki yıla göre yüzde 26 büyüyerek 65,1 milyar dolar değere sahip olmuştur. Uluslararası müzayedelerde elde edilen gelirlerde de aynı sıralama geçerlidir. Ekonomik olarak güçlü olan ülkeler sanat piyasası üzerinde hakimiyete sahiptir.
Türkiye, ekonomik anlamda dünya sıralamalarının gerisinde yer almaktadır. Bu anlamda, Türkiye’de sanat piyasası devlet tarafından yeterince önem verilen bir alan olmamıştır. 1970’li yıllarda açılan küçük ölçekli sanat galerileri olsa da sanat piyasasının asıl oluşumu 1973 yılında Ezcacıbaşı Holding tarafından kurulan İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) ile başlamıştır. İKSV’nin 2011 yılında düzenlediği etkinlikler toplam 70 milyon TL’lik ekonomik etki yaratmıştır (İKSV, 2012). 2011 yılında İKSV’ye 2 milyon TL kamu desteği sağlanmış ancak 3 katı kadar vergi geliri elde edilmiştir.
Müzayedeler sanat piyasasına etkide bulunan bir mekanizmadır ancak Türkiye’deki galerilerin birleştiği ortak bir platform bulunmadığı için sanat piyasasıyla ilgili veri toplamak oldukça zordur. Bununla birlikte 2010’larda müzayedelerden elde edilen gelir gelişim göstermeye başlamıştır. Ciro miktarı 2005-2010 yılları arasında 5 kat artarak 26 milyon TL’den 130 Milyon TL’ye ulaşmıştır. 2010-2018 yıllarında ise ciro miktarları dalgalı bir seyir takip etmiş, fakat bir daha 130 Milyon TL bandına yükselememiştir. Piyasa değerinin yükselen bir seyir arz etmesine rağmen 2005-2016 yılları arasında düzenlenen müzayede sayısında önemli değişiklikler olmamıştır.
2013-2018 yılları arasında 1 milyon TL’nin üzeri ciro yapan ressam sayısı 27’yi geçmemiştir. 2017 yılında en çok ciroyu 72 eseriyle 4,5 milyon TL ciroya ulaşan Burhan Doğançay yapmıştır. 2018 yılında gerçekleştirilen müzayedelerde resim piyasasının yüzde 67’sini 25 ressam paylaşmakta iken kalan yüzde 33’lük pay 191 sanatçıya aittir. 2013-2018 yılları arasında en çok eseri satılan ressamlardan ilk sırada yer alan Engin İnan’ın 463, ikinci sırada yer alan Komet’in 421, üçüncü sırada ise Fikret Mualla’nın 417 eseri satılmıştır.
2018 yılında tekrar yükselişe geçtiği görülen resim piyasasıyla ilgili salgın sürecinin başladığı 2019 ve sonrasında nasıl bir grafik oluştuğu merak konusudur. Resim alanı dışında sanat piyasasına dahil olabilecek seramik, heykel ve serbest çalışmalar gibi işlerle ilgili verilerin bulunması zordur. Sanat piyasasıyla ilgili sağlıklı değerlendirmelerin yapılabilmesi, Türkiye’de sanat piyasasına dahil olan alanların tespit edilerek ilgili alanlarda verilerin toplanacağı bir portal neticesinde mümkün olabilir.
Bu analizi paylaş