Sayılarla Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü

Korunması gereken kültürel varlıkları koruyan ve bir araya getiren müzeler, kültürel mirasın sergilenmesi yoluyla insanlık tarihinin geçmişine ve bugününe ışık tutar. Türkiye’de müzecilik faaliyetleri T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müzeler ve son yıllarda artmakta olan özel müzeler olmak üzere iki koldan yürütülür. Kültür varlıkları ve müzelerle ilgili meseleler Bakanlığa bağlı bulunan Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. 

Türkiye’de kültür varlıklarıyla ilgili esas sorumlu Bakanlık olduğu için Bakanlığa bağlı müzeler paha biçilemez eserlere ve büyük bütçelere sahiptir. Buna bağlı olarak, Bakanlık tarafından açılan müzeler büyük önem arz eder. 2010-2021 yılları arasında Bakanlık tarafından 24 tane yeni müze açıldı. Bunlardan biri yaklaşık 70 milyon TL bütçeyle tamamlanan ve Avrupa Özel Akademisi Ödülü’nü alan Troya Müzesi’dir. Devlet tarafından açılan müzelere ek olarak, özel sektörün müze açması teşvik edilmiş ve 2010-2021 yıllarında açılan özel müze sayısında yüzde 114’lük radikal bir artış yaşanmıştır. Buna bağlı olarak Türkiye’deki toplam müze sayısı 2021 yılında 2010 yılına göre yüzde 58 artışla  müze 528’e ulaşmıştır. Bu sayı, müzecilik için çok önemli bir gelişmedir. 

2010-2021 yıllarında iki kattan fazla artış gösteren özel müze sayısındaki artışa rağmen özel müzelerdeki eser sayısının bakanlığa bağlı müzelerdeki eser sayısının oldukça altında kaldığı görülür. Bu da korunması gereken kültür varlıklarının Bakanlığın sorumluluğunda olmasıyla açıklanır. Bu anlamda özel müzelerin devlet müzeleriyle yarışamayacağı açıktır. Fakat, 2014-2021 yıllarında özel müzelerdeki eser sayısı yüzde 13,5 oranında yükselmiştir. Bu bağlamda özel müze sayılarındaki artış ve özel müzelerdeki eser sayılarındaki artış doğrultusunda müzecilik anlayışında özelleşmenin de kültür alanında yer edinmeye başladığı söylenebilir.

Müze sayılarındaki artışa paralel bir biçimde müze ziyaretçi sayılarının da yükselmeye başladığı görülür. 2014-2019 yılları arasında devlet müzelerine giden ziyaretçi sayısı neredeyse yüzde 18’lik bir artışla 35 milyon kişiye ulaşmıştır. 2014-2019 yıllarını kapsayan dönemde özel müzelere giden ziyaretçi sayısının da sürekli olarak yükseldiği ve 16,2 milyon kişinin özel müzeleri ziyaret ettiği görülür. Özel müzelerin ziyaretçi sayısının 6 yıllık dönemde yüzde 100 artmış olması özel müzelere olan ilginin yükselişte olduğunu gösterir. Bu durumda özel müzelerin ziyaretçi sayısı ilerleyen yıllarda toplam müze ziyaretçi sayısına önemli bir etkide bulunabilir. 

Bakanlığa bağlı ziyaretçi sayılarının yüksek olmasında etkili olan bir unsur da Müzekart uygulamasıdır. 2008’de bakanlık tarafından hayata geçirilen Müzekart uygulaması Türkiye genelinde Bakanlığa bağlı bulunan 339 müzede geçerlidir. 2015-2021 yıllarında gerçekleşen Müzekart satış miktarı yüzde 125’lik bir artışla 1 milyon 800 bin adete yükselmiştir. 2021 yılı itibariyle Müzekart kullanan kullanıcı sayısı yaklaşık olarak 9 milyon kişiye ulaşmıştır. Çeşitli sosyal gruplara yönelik özel imkanlar da sunan Müzekart uygulaması, müzelere yönelik ilgiyi artırmayı amaçlayan stratejik bir uygulamadır. Satış miktarının yıllar içinde yükselen bir seyir arz etmesi bu stratejinin başarılı olduğunu gösterir.

Türkiye’de kültürel miras milli bir mesele olarak ele alındığı için kültür varlıklarının korunması ve sergilenmesi gibi konularda Bakanlığın etkin olduğu görülür. Buna ek olarak, müzecilikle ilgili faaliyetlerin teşvik edildiği ve müzecilik alanında önemli gelişmelerin kaydedildiği görülür. Bu doğrultuda özel müzeciliğin dinamik bir yapıya sahip olduğu ve giderek ilgi çekmeye başladığı da açıktır.