Sayılarla Türkiye’de Tiyatro Sektörü

Tiyatro, öteden beri Türkiye’de devletin batıyla bütünleşme yönündeki kültürel önceliklerinden biri olmuş ve hem devlet hem özel sektör yoluyla destek bulmuş bir faaliyet alanıdır. Nitekim eldeki veriler güncel dönemde tiyatronun yaygınlaşma trendinde olduğunu gösterir: tiyatro salonu sayıları 2009-2010 sezonundan 2018-2019 sezonuna kadar yaklaşık 2,5 kat artarak 901’e yükselmiş, böylece 2018-2019 sezonuyla beraber son on yıldaki en yüksek tiyatro salonu sayısına ulaşılmıştır. 2000’li yılların ortalarından itibaren artmakta olan devlet tiyatro salonu sayısı ise 2019-2020 sezonunda 52’ye ulaşmıştır. 

Bununla birlikte salgın koşullarında tiyatro sektörünün devam etmesi zorlaşmış ve buna bağlı olarak sahne sayılarında düşüş görülmüştür. TÜİK verilerine göre 2019-2020 sezonunda toplam tiyatro salonu sayısı bir önceki sezona göre yüzde 20 azalarak istikrarlı artış kırılmış ve 2020-2021 sezonuyla salon sayıları yüzde 44 azalarak on yıl öncesinin de altına düşmüştür. 

Salgına kadar yıllar içinde sahnelenen oyun sayısı ve seyirci sayısı da yükselmiştir. Oyun sayısı 10 yıl içinde 3 kattan fazla artış göstererek yükselen bir seyir arz eder. 2009-2010 sezonunda 3 bin 694 oyun sahnelenmişken 2018-2019 sezonunda yaklaşık 10 bin oyun sahnelenmiştir. 

Sahnelenen oyunlara bakıldığında yerli eserlerin yüzde 80’den fazla bir paya sahip olduğu ve aynı şekilde 10 yıl içerisinde yerli oyuna giden seyirci sayısında 2014-2015 sezonundan 2018-2019 sezonuna kadar yükseliş trendi olduğu görülür. Oyunların dağılımında yerli oyun sayıları ezici bir üstünlüğe sahiptir. Hem sahnelenen oyun hem seyirci sayılarında son 10 yıl içerisindeki en yüksek sayıların kaydedildiği 2018-2019 sezonu salgın koşulları yaygınlaşmadan önceki son sezondur. 

Salgın sürecinde sahnelenen oyun sayılarında sert bir düşüş yaşanmıştır. 2019-2020 sezonunda sahnelenen oyun sayısı bir önceki sezona göre yüzde 36, vaka sayılarının yükseldiği 2020-2021 sezonunda ise oynanan oyun sayısı bir önceki sezona göre yüzde 78 azalmıştır. 2019-2020 sezonunda seyirci sayısında bir önceki sezona göre yüzde 43, 2020-2021 sezonunda ise bir önceki sezona göre yüzde 84 azalma görülmektedir. Tiyatro sektöründe son yıla yayılan istikrarlı gelişimin salgın sebebiyle tersine döndüğü açıktır. 

2010-2021 yılları arasında özel tiyatrolara verilen teşvik miktarı sürekli yükselmiştir. Yardımların miktarındaki ve kapsamındaki genişleme 2021 yılında da devam etmiş, özel tiyatrolarda oynanan oyun sayıları önceki yıllara göre artmıştır. Teşvik verilen oyun sayıları incelendiğinde  profesyonel oyunların sayısında gerçekleşen artış 2021 yılında rekor kırmıştır. 2021 yılında desteklenen profesyonel oyun sayısı 2010’da desteklenenden 5 kat fazladır. 

2021 özel tiyatrolara verilen 13.500.000 TL miktarındaki teşvik bugüne kadarki en yüksek miktar olarak kayıtlara geçmiş ve 508 başvurudan 428’ine destek verilmiştir. Bu dönemde gerçekleştirilen yardımlarla, destek için başvuran özel tiyatroların yaklaşık yüzde 90’ına müspet yanıt verilmiştir. Salgın sürecinde verilen teşviklerin miktarı ve kapsamı artmış olsa da oyun sayıları ve sahne sayılarıyla ilgili göstergelerin toplamının azaldığı görülür. Salgın sonrasında bu sektörün eski ivmesini yakalayıp yakalayamayacağı ise merak konusudur.

Not: Bu analiz yazısı, Geleceğin Türkiye’sinde Kültür Politikaları raporundan hareketle kaleme alınmıştır.