Türkiye ekonomisini ele aldığımız zaman turizmden azade bir değerlendirme yapmak mümkün değildir. Her yıl milyonlarca kişi turistik amaçlı Türkiye’yi ziyaret etmiştir. 2020 yılında pandemi nedeniyle tüm yurt dışı seyahatleri yasaklanmış ya da kısıtlanmıştır. Bu nedenle 2020 yılına ait tüm verilerde görülecek olan ciddi düşüşler küresel çapta olağanüstü bir durumu yansıttığı için Türkiye özelinde ciddi bir değişimi ifade etmemektedir. Ancak 2016 yılında gelen ve giden ziyaretçi sayılarında ciddi bir azalma meydana gelmiştir. 2015 Kasım’da Rus jetinin düşürülmesi Rusya ile gerilim yaşanmasına sebep olmuştur. Ayrıca Suriye iç savaşı nedeniyle ülkemizin jeopolitik risk barındırmasının bu azalmada etkili olduğu düşünülmektedir. 2016 yılından 2019 yılına kadar ise gelen ve çıkan ziyaretçi sayılarında istikrarlı bir artış gözlenmiştir.
Türkiye’nin 2010 yılındaki turizm geliri 24,9 milyar dolar, turizm gideri ise 5,8 milyar dolardır. Bu rakamlar 2014 yılına kadar artmıştır. 2014 yılından 2016 yılına kadar turizm gideri büyük bir değişiklik göstermeden azalırken turizm geliri yüzde 35,56 azalarak 22,1 milyar dolara düşmüştür. 2019 yılına kadar turizm geliri sürekli bir artış göstermiş ve bir önceki yıla göre yüzde 16,97 artarak 34,5 milyar dolar olmuştur. 2020 yılında salgının ciddi etkisi görülerek Türkiye’nin turizm geliri 12 milyar dolara, gideri ise 1,1 milyar dolara düşmüştür. Turizm gideri, vatandaşın yurt dışında yaptığı harcamaları belirtmektedir. Turizm gelir-gider dengesi önemlidir. Turizm gelir ve giderleri arasında bir paralellik söz konusu olsa da özellikle 2017 yılından 2019’a kadar turizm gelirleri istikrarlı bir şekilde artarken, turizm giderleri sürekli azalmıştır. Yani Türk vatandaşı turizm harcamalarını her geçen yıl azaltmaktadır. Türkiye’nin turizm gelirleri giderlerinden epeyce fazla olduğu için gelir-gider dengesi hep pozitiftir.
Turizm gelirinin GSYİH içindeki payı 2010 yılında yüzde 3,2’dir. İlk kırılma 2016 yılında yaşanmış ve bu pay bir önceki yıla göre 1,1’lik azalma ile yüzde 2,6’ya düşmüştür. 2019 yılına kadar istikrarlı bir artış yaşanmış ve yüzde 4,6 ile turizm gelirinin GSYİH içindeki oranı zirveyi görmüştür. 2020 yılında bu oranın yüzde 1,7 olması Türkiye gibi önemli turizm ülkesinin salgında aldığı ekonomik tahribatı da göstermektedir. Turizm gelirinin dağılımı incelendiğinde vatandaşın en az üç katı kadar geliri yabancılar getirmektedir. 2019 yılında yabancılar ülkeye 28,7 milyar dolar, vatandaşlar ise 5,6 milyar dolar gelir sağlamıştır.
Turizm gelirleri döviz girdisi olduğu için ihracat, giderleri de döviz çıktısı olduğu için ithalat gibi düşünülebilir. Turizm gelirlerinin ihracata oranı Türkiye’nin geçmiş verileri incelendiğinde kriz dönemlerinde dahi direnebilmiştir. Bu noktada turizm, Türkiye ekonomisi için can simidi olabilmektedir (Şen ve Şit, 2015: 40). 2010 yılında turizm gelirinin ihracata oranı yüzde 21,9’dur. 2019 yılına gelindiğinde bu oran yüzde 20,1’e düşmüştür. Turizm giderlerinin ithalata oranı 2010 yılında yüzde 3,2 iken 2019 yılında yüzde 2,1’e gerilemiştir. Ancak genel anlamda turizm gelirinin ihracata oranının, turizm giderinin ithalata oranından yüksek olması dış ticaret adına olumlu bir göstergedir.
2019 yılında dünya çapında en fazla uluslararası turist sayısına sahip ülke, 89,4 milyon kişi ile Fransa olmuştur. İspanya ve ABD Fransa’yı takip etmiştir. Türkiye 51,2 milyon turist sayısı ile 6. sırada yer almıştır. 39,4 milyon kişi ile Birleşik Krallık en fazla uluslararası turist sayısına sahip 10. ülkedir. 2018 yılında uluslararası gecelik ziyaretçi sayısına göre en fazla tercih edilen destinasyon 22,8 milyon kişi ile Tayland’ın başkenti Bangkok olmuştur. 19,1 milyon uluslararası gecelik ziyaretçi ile Paris ve Londra ikinci sırada yer almaktadır. Dünyada en fazla tercih edilen ilk on destinasyonda Türkiye’den iki şehir bulunmaktadır. 13,4 milyon uluslararası gecelik ziyaretçi ile İstanbul 8. sırada 12,4 milyon kişi ile Antalya 10. sırada yer almıştır.
Türkiye’nin 2010 yılında 25 milyon 854 bin müze ve örenyerleri ziyaretçi sayısı vardır. 2016 yılında bir önceki yıla göre yüzde 38,42 oranında bir azalma meydana gelerek 17 milyon 521 bine düşmüştür. 2019 yılına kadar sürekli bir artış yaşanmıştır. Pandemi öncesi Türkiye’nin 2019 yılında en çok ziyaret edilen müze ve örenyerleri verileri genel tabloyu daha iyi yansıtacaktır. 2019 yılında 3 milyon 727 bin ziyaretçi ile İstanbul Ayasofya Müzesi Türkiye’de en çok ziyaret edilen yer olmuştur. 3 milyon 464 bin kişi ile Konya Mevlâna Müzesi 2. sırada yer alırken, 2 milyon 557 bin kişi ile Denizli Hierapolis (Pamukkale) örenyeri 3. sıradadır.
Kaynakça
Şen, A. ve Şit, M. (2015). Turizm gelirlerinin Türkiye ekonomisindeki rolü ve önemi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(8), 30-45.
Bu analizi paylaş