Türk eğitim sisteminde özel öğretim kurumlarının dikkate değer bir payının olduğu söylenebilir. Özel öğretim kurumları, belli bir ücret karşılığında devletin eğitim kurumlarının yanı sıra eğitim faaliyetleri yürüten müşahhas kurumlardır. Tüm kademelerin dahil olduğu özel öğretim kurumlarının ve bu kurumlarda eğitim alan öğrencilerin payına bakıldığında hem kurum sayısında hem de öğrenci sayısında istikrarlı bir artış yaşandığı görülür. Son sekiz yılda özel öğretim kurumları yüzde 59,5 artış gösterirken, bu kurumlarda eğitim alan öğrenci sayısı yüzde 73 oranında artış göstermiştir.
Eğitim kademelerine göre özel öğretim kurumlarının eğitim kurumları içindeki payına bakıldığında ortaöğretimin payının diğer kademelere kıyasla daha fazla olduğu görülür. Bunun en büyük sebebi, merkezi sınav sistemi dahilinde üniversite hazırlığı yapan ortaöğretim öğrencilerinin, özel öğretim kurumları aracılığıyla bu süreci daha nitelikli yöneteceklerini düşünmesidir. 2021-2022 eğitim-öğretim döneminde özel ortaöğretim kurumlarının payı özel ilkokul kurumlarından yüzde 29, özel ortaokul kurumlarından ise yüzde 43 daha fazladır. Ayrıca son sekiz yılda ortaöğretim kurumlarının payı yüzde 59 oranında büyüme göstermiştir.
Devlet okullarında alınan eğitimin ikamesi olacak biçimde resmi bir eğitim hizmeti sunan kurumların yanı sıra, bu ikameyi sağlamamakla birlikte okul derslerine takviye olması amacıyla devlet okullarına paralel faaliyet gösteren özel eğitim kurumları da mevcuttur. Dershaneler bu kategoride yer alır. Bu bakımdan bilimsel literatürde “gölge eğitim sistemi” olarak tanımlanmaktadır. İlk olarak ücretli ders alma şeklinde başlayan ve zamanla kurumsallaşan bu kurumlar 2014 yılında alınan bir kararla kapatılmıştır. 2014 yılında kapatılmadan önce dershanelerin sayısının nasıl seyrettiğine bakıldığında son altı yılında istikrarlı bir azalış seyri gösterdiği görülür. Bunun sebebinin son yıllarda sınava yönelik eğitim hizmeti sunan alternatif kurs merkezlerinin ortaya çıkması ve konjonktürel bağlamda dönemin içinde bulunduğu siyasi iç çatışmalar olduğu söylenebilir.
Dershaneler yeni bir yapılanmaya gidilerek devlet okullarında alınan eğitimin ikamesi olacak biçimde “temel liselere” dönüştürülmüşlerdir. Eğitimde özelleştirmenin yeni adresi olarak tanımlanan temel liseler hem resmi eğitim müfredatının uygulandığı hem de üniversite giriş sınavına yönelik hazırlık programını barındıran kurumlar olarak ortaya çıkmıştır.
Özel ortaöğretim kurumlarında eğitim alan öğrencilerin toplam içindeki payına bakıldığında; ilk yıllarda artış seyrinde olduğu ancak son üç yılda düşüşe geçtiği görülür. 2018-2019 eğitim-öğretim döneminde zirve noktasına ulaşan bu oran ilerleyen yıllarda düşüşe geçer ve 2021-2022 eğitim-öğretim dönemine gelindiğinde yüzde 17,5 oranında bir azalma gösterir. Bunun temel sebebi 2019 yılında temel liselerin kapatılarak bu kurumlarda eğitim gören öğrencilerinin farklı okullara transfer edilmesidir.
Bu analizi paylaş