Çocuk nüfusu, bir toplumda demografik yapının temel bir unsurunu oluşturur ve sosyal, ekonomik ve kültürel gelişimde kritik bir rol oynar. Birleşmiş Milletler tarafından yapılan çocuk tanımı, 0-17 yaş grubu çocukları ifade eder. Çocukların sağlığı, eğitimi ve refahına yönelik politika ve programlar oluşturmak, onların potansiyellerini tam olarak ortaya çıkarmak ve toplumun geleceğini güçlendirmek büyük önem taşır.
Türkiye'de çocuk nüfusun oranı, TÜİK’in “İstatistiklerle Çocuk 2021” raporuna göre %26,9'dur. Türkiye'nin toplam nüfusu 85 milyon 279 bin 553 iken çocuk nüfusu 22 milyon 578 bin 378’dir. Çocuk nüfus oranının yıllara göre düşüş eğiliminde olduğu görülür. 2015 yılında %29 olan çocuk nüfus oranı, 2020 yılında %27'ye, 2021 yılında %26,9'a ve 2022 yılında %26,5'e gerilemiştir. Bu oranlar, Türkiye'nin yaşlanan bir nüfusa sahip olduğunu ve genç bir demografik yapıda olmayacağını gösterir.
2022 yılında Türkiye'deki çocuk nüfusunun büyük bir kısmını %29,4 ile 5-9 yaş grubundaki çocuklar oluşturmuştur. Onları takiben %28,5 ile 10-14 yaş grubu, %17 ile 15-17 yaş grubu ve %25 ile 0-4 yaş grubundaki çocuklar gelmektedir. Nüfus yapıları içerisinde yaş gruplarının farklılaşması, eğitim, sağlık gibi alanlarda yapılacak planlama ve politikaları etkiler. Aynı zamanda ülke genelinde yaş gruplarının dağılımının değişimi, nüfus politikalarını şekillendirmede önemlidir.
Türkiye'de illere göre çocuk nüfus oranları incelendiğinde, en yüksek çocuk nüfus oranına sahip ilin %44,9 ile Şanlıurfa olduğu görülür. Sırasıyla %41,4 ile Şırnak ve %39,3 ile Ağrı ikinci ve üçüncü sırada yer almıştır. Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu il ise %16,9 ile Tunceli’dir. Çocuk nüfus oranının düşük olduğu diğer iller %17,7 ile Edirne ve %18,4 ile Kırklareli’dir. Çocuk nüfus oranı yüksek olan iller genellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yer almaktadır. Buna göre çocuk nüfusu ile bölgelerde hakim olan sosyo-ekonomik faktörlerin ilişkili olduğu söylenebilir.
Ülkemizde çocuk nüfusun dinamiklerine dahil olan bir diğer mesele de son yıllarda ülkemizde yerleşik olarak yaşamaya başlayan göçmen nüfusun çocuklarıdır. Türkiye’de geçici koruma kapsamında bulunan Suriyeli çocuk sayısı 2023 Şubat ayı itibariyle; 800 bin 178 kız çocuk ve 857 bin 922 erkek çocuk olmak üzere toplam 1 milyon 658 bin 100 olarak bulunmuştur (Göç İdaresi Daire Başkanlığı, 2023). Suriyeli çocukların nüfusu, Türkiye’deki çocukların %7,3’üne tekabül etmektedir. Göçmen çocukların topluma entegrasyonu, toplumsal uyumu güçlendirmede önemlidir. Suriyeli çocuklar Türkiye'nin geleceğini şekillendirecek olan bir neslin parçası oldukları için sağlıklı büyümeleri, eğitim almaları ve yeteneklerini geliştirmeleri Türkiye'nin gelecekteki sosyo-ekonomik gelişimi için kritik öneme sahiptir.
Dünya genelinde çocuk nüfus, ülkelerin gelecek projeksiyonları için önem arz eder. Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin çocuk nüfus oranları incelendiğinde, 2022 yılında AB üye ülkeleri içerisinde en fazla çocuk nüfus oranına sahip olan ülkelerin sırasıyla %23,6 ile İrlanda, %21,3 ile Fransa, %21’le İsveç olduğu görülür. Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu ülkeler ise sırasıyla, %15,6 ile İtalya,% 15,8 ile Portekiz, %15,9 ile Malta olmuştur. Türkiye'nin çocuk nüfus oranının %26,5 ile AB üye ülkelerinden daha yüksek olduğu görülür.
Türkiye’deki çocuk nüfusun Avrupa ülkelerine göre yüksek olduğu görülse de Türkiye’nin yıllar içerisinde çocuk nüfus oranı düşmüştür. Türkiye’nin genç nüfusa sahip bir ülke olmaktan çıkıp yaşlanmakta olan bir ülkeye dönüşmesi nüfus politikalarında düzenlemeler yapılmasını gerektirmektedir. Bunun yanı sıra, Türkiye içerisindeki Suriyeli çocuk nüfusunun sağlıklı ve güvenli bir ortamda büyümelerini sağlamak toplumun ve ülkenin geleceği açısından büyük bir etki ve öneme sahiptir.
Not: Bu analiz yazısı Büşra Arslan tarafından kaleme alınmıştır.
Bu analizi paylaş