Evsizlik, kendi içerisinde birçok boyut barındıran, ekonomik, sosyal ve politik faktörlerin etkisiyle gittikçe artan toplumsal bir sorundur. Evsizliğe yol açan sorunlar, yoksulluk, aile içi problemler, aile içi şiddet, ciddi hastalıklar ve sakatlıklar, ruhsal sorunlar, işsizlik, madde bağımlılığı ve sosyal yardım fonlarının eksikliği şeklinde belirtilmiştir (İlhan ve Ergün, 2010). Türkiye’deki evsiz insanlar genel olarak 18-60 yaş arasında bulunmaktadır ve 18 yaş altında olanların çocuk esirgeme kurumunda, 60 yaş üzerinde olanların huzur evlerinde kalabildikleri bilinmektedir (Independent, 2021). Evsizlerin durumu hakkında kısıtlı çalışmalar mevcut olduğu için veri olarak değerlendirebilecek nicel çalışmalar neredeyse yoktur. Bu bağlamda sınırlı verilerden hareketle Türkiye’deki evsizlerin durumu hakkında yorumlar yapılmaya çalışılmıştır.
Sokakta yaşayan insanların sayıları kesin olarak bilinmemekle birlikte bu alanda uzun süre faaliyetler yürüten Şefkat-Der gönüllüsü Hayrettin Bulan, evsizlerin yaklaşık sayısını vermiştir. Şekilde bu tahmini sayılar Türkiye’de 70 bin, İstanbul’da 7 bin olarak verilmiştir. Sayılarını tahmini olarak öğrenebildiğimiz evsizlerin durumu, özellikle pandemi döneminde tekrar gündeme gelmiştir. Salgın koşullarının etkisiyle işsiz kalan ve ekonomik sorunlar yaşayan kişilere maddi yardım yapılmadığı taktirde evsizlerin sayısının ciddi ölçüde artacağı tahmin edilmektedir (Sipahi ve Arslan, 2021).
Bu bağlamda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Evsizlere Konaklama Projesi’ni başlatmıştır. Projede evsizlerin konaklama ihtiyaçlarının giderilmesi ve bir mekânın evsizler için salgın ortadan kalkıncaya kadar tahsis edilmesi amaçlanmaktadır. Bu kişilerin temizlik, sağlık, temel gıda, giyim ve diğer ihtiyaçları temin edilecektir (T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2020). Salgın etkisiyle T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı evsiz insanlara barınak temini için harekete geçmiştir. Ancak kapsamlı ve düzenli bir sistem kurulmadığı için bu projenin salgın dönemi ile sınırlı olması endişe uyandırmaktadır. Öncelikli olarak evsizlerin sayıları tespit edilmeli ve kalıcı önlemler de bu bağlamda ele alınmalıdır. Ayrıca projenin gidişatı hakkında değerlendirmelere rastlanılmamıştır. Proje kapsamında ne kadar evsizin ihtiyacının karşılanacağı bilinmemektedir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin yürütmüş olduğu evsizlerle ilgili çalışmalar mevcuttur. Florya, Esenyurt, Kayışdağı misafirhanelerinde evsiz insanlar ağırlanmaktadır. Aynı zamanda ihtiyaç sahibi bu insanlara barınma, beslenme, kişisel temizlik, giyim ve sağlık hizmetleri gibi hizmetler sunulmaktadır. Özellikle soğuk havalarda, bu kişiler sosyal incelenmesi yapılarak, COVID-19 durumlarına bakılarak otel, aktarma ve barınma merkezlerinde misafir edilmektedir. Daha fazla misafirhane ihtiyacına binaen belediyenin daha çok barınma merkezleri tahsis etmesi gerekmektedir (İBB, t.y.). Evsizlerin soğuk havalarda spor salonlarında toplu olarak kaldıkları bilinmektedir. Güvenlik, hijyen ve konfor açısından oldukça düşük bir seviyede olan geçici çözümlerin yerine kalıcı ve uzun süreli çözümler aranmalıdır. Bunlar yapılan çalışmaların görünen yüzü iken bir de arka planda sokaklarda, metruk evlerde, metro girişlerinde, köprü altlarında kalmaya devam eden binlerce evsiz bulunmaktadır.
Saadet Partisi’nin evsiz insanlar hakkında hazırladığı raporda evsiz insanların sayısının İstanbul’da 6-8 bin arasında olduğu belirtilmiştir. Evsiz insanların en fazla metro, metrobüs durakları ve metruk binalarda yaşadıkları belirtilmiştir. Evsizlerin fazla olduğu ilçeler ise sırasıyla Fatih, Beyoğlu, Kadıköy, Üsküdar, Beşiktaş ve Şişli olarak tespit edilmiştir (T24, 2019). Evsizliğin yaygın olduğu ilçelere ve İBB’nin misafirhanelerine bakıldığında bir paralellik görülmemektedir. Özellikle evsizliğin yaygın olduğu ilçelerde ivedilikle harekete geçilmesi gerekmektedir.
Evsizlerin cinsiyet dağılımı şekilde verilmiştir. Görüldüğü üzere yüzde 95 ile evsizlerin büyük çoğunluğu erkeklerden oluşmaktadır. Kadınların erkeklere nazaran daha az sayıda evsiz kalmasının nedeni sığınma evlerinin olması ve kadınların yakınları tarafından misafir edilmesinin yaygın olması ile açıklanmaktadır. Ancak şiddet mağduru olan kadınların sayısının artması ile sığınma evlerinde yer sorunları yaşadıkları ve kadınların da sokakta kalabildikleri belirtilmiştir (Independent, 2021).
Ekonomik yetersizlik, aile ve arkadaşlık ilişkisinin yok olması, ciddi sağlık sorunları, psikolojik rahatsızlıklar evsizlerin temelde sahip oldukları özelliklerden bazılarıdır. Kendilerini hayata bağlayan hiçbir kaynağa sahip olmayan bu insanların sokakta bırakılması onları ölüme terk etmek demektir. Özellikle sadece donarak öldükleri zaman medyada haber konusu olan bu insanların hayata katılımını sağlamak, barınma ihtiyaçlarını kalıcı bir şekilde çözüme kavuşturmak gereklidir.
Kaynakça
Independent Türkçe. (2021). Türkiye'de tahmini 70 bin evsiz var: yüzde 95'inin erkek olmasının sebepleri neler? 08 Şubat 2022 tarihinde https://www.indyturk.com/node/302696/türkiyede-tahmini-70-bin-evsiz-var-yüzde-95inin-erkek-olmasının-sebepleri-neler adresinden erişildi.
İstanbul Büyük Şehir Belediyesi. (t.y). İBB gönülleri ısıtmaya devam ediyor. 07 Şubat 2022 tarihinde https://saglik.ibb.istanbul/ibb-gonulleri-isitmaya-devam-ediyor/ adresinden erişildi.
Sipahi, E. B. ve Arslan, T. (2021). Evsizlik sorununun pandemi ile ilişkisi ve Türkiye’deki izdüşümü. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(31), 972-987. DOI: 10.21076/vizyoner.813781
T24. (2019). İstanbul'da evsiz insanlar raporu: 6 bin ile 8 bin arasında insan sokaklarda yaşıyor. 07 Şubat 2022 tarihinde https://t24.com.tr/haber/istanbul-da-evsiz-insanlar-raporu-6-bin-ile-8-bin-arasinda-insan-sokaklarda-yasiyor,853632 adresinden erişildi.
İlhan, N. ve Ergün, A. (2010). Evsizler ve toplum sağlığı. 08 Şubat 2022 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/198085 adresinden erişildi.
T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2020, 7 Nisan). Bakan Selçuk: “Koronavirüsle mücadele kapsamında evsizlere konaklama projesi başlıyor”. 07 Şubat 2022 tarihinde https://www.csgb.gov.tr/haberler/bakan-selcuk-koronavirusle-mucadele-kapsaminda-evsizlere-konaklama-projesi-basliyor/ adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş