Türkiye’de Festivaller ve Bienaller

Türkiye’de festival ve bienaller genellikle müzik, sinema ve tiyatro gibi alanlarda gerçekleşmekle beraber hem T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hem de özel sektör tarafından düzenlenmektedir. Bakanlık tarafından düzenlenen festivaller her yıl farklılık gösterir. İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) festivaller ve bienallerle ilgili çalışmalarda oldukça önemli bir aktördür. Festival ve bienallerle ilgili düzenli verilerin yer aldığı tek kaynak İKSV faaliyet raporlarıdır. Ulusal ve uluslararası çalışmalar yapan İKSV düzenlendiği festivaller için hem özel sektörden hem de devletten önemli destekler almaktadır. 

2021 yılında İKSV tarafından 40. İstanbul Film Festivali, 49. İstanbul Müzik Festivali, 28. İstanbul Caz Festivali, 25. İstanbul Tiyatro Festivali, 17. İstanbul Bienali düzenlenmiştir. Düzenlenen festivallerin süreklilik arz ettiği açıktır. Ancak, festivallere katılan izleyici sayısında ve festivallerde gerçekleştirilen etkinlik sayısında yıllara yayılan bir yükseliş görülmemiştir.

İstanbul Film Festivali izleyici sayıları 2014-2019 yılları arasında oldukça durağan bir tablo çizmiştir. 2014'te festivaldeki film sayısı 357 olmuş, sonraki yıllarda festivaldeki film sayısı 2014'teki film sayısına erişememiştir. İstanbul Müzik festivaline katılan dinleyici sayılarında da film festivalleri izleyici sayılarındakine benzer bir durağanlık görülmüştür. 2020 yılında İstanbul Film Festivalinin izleyici sayısında ve İstanbul Müzik Festivalinin dinleyici sayısında yaşanan artış ise COVID-19 salgını sebebiyle pek çok etkinliğin çevrimiçi yayınlanmasıyla açıklanır. Çevrimiçi etkinlikler sayesinde daha geniş bir kitleye ulaşan İKSV festivalleri İstanbul’da düzenlenen festivaller oldukları için fiziki koşullarda aynı başarıyı elde edememiştir.

İstanbul Tiyatro Festivaline katılan izleyici sayısında belirgin bir eğilim yakalanmamıştır. Seyirci sayısının oynanan oyun sayısıyla paralellik gösterdiği düşünülebilir. Nitekim, 2017 yılında bir önceki yıla göre oyun sayısının neredeyse yüzde 30 oranında azaldığı ve buna bağlı olarak seyirci sayısının da yüzde 40 oranında düştüğü görülmüştür. Buna ek olarak, 2017 yılının ardından 2018 ve 2019 yıllarında süregiden bir artış yakalanmışsa da 2019 yılının ikinci yarısının ardından salgın koşullarının tiyatro festivalleri üzerine önemli bir etkide bulunduğu anlaşılır. 

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kültürel faaliyetlere yönelik gerçekleştirilen çeşitli destekler bulunmakla beraber, festivaller özelinde ayrılan bir bütçe bulunmamaktadır. Bakanlık tarafından desteklenen filmlerin uluslararası festivallere katılımı teşvik edilmektedir ancak faaliyet raporlarında genel destek bütçesi dışında bir destekten bahsedilmemiştir. 2015’ten itibaren uluslararası film festivallerinde desteklenen ve ödül alan filmler hedef gösterge olarak belirlenmiştir. Belirlenen bu hedef kapsamında 2015-2021 yıllarında hedefe ulaşıldığı görülür. Nitekim Bakanlık tarafından desteklenen ve uluslararası festivallerde ödül alan film sayısı 71 olmuştur.

Türkiye’de festivaller ve bienallerle ilgili genel görünüme bakıldığında dağınık bir tablo ortaya çıkar. Gerek destekler gerek yapılan faaliyetler noktasında ilgili birimlerin daha düzenli veri tutması elzemdir. Buna ek olarak, İKSV tarafından düzenlenen etkinliklerin kapsam alanı düşünüldüğünde festival ve bienallerin halka yayılması için Bakanlık tarafından organize edilen faaliyetlerin yoğunlaştırılması gerekir. Mevcut görünüme bakıldığında, festival ve bienaller konusunda devlet tarafından düzenlenen etkinliklerin hem halka ulaşması hem düzenlenmesi noktasında daha efektif bir yönetimin gerekli olduğu söylenebilir.