Türkiye’de Güzel Sanatların Genel Görünümü

Osmanlı’da Batı tarzı eğitim vermek üzere kurulmuş olan Sanayi-i Nefise Mektebi Cumhuriyet döneminde de Devlet Güzel Sanatlar Akademisi adıyla devam etmiştir. Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne bağlanan Devlet Güzel Sanatlar Akademisi 2003 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) olarak değiştirilmiştir. Türkiye’de güzel sanatlar alanında eğitim veren ilk kurum olan Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, sonraki adıyla MSGSÜ, 1980 yılına kadar bu alanda tekel olmuştur. 

Bugün ise MSGSÜ ile beraber 49 farklı devlet üniversitesinde güzel sanatlar fakültesi vardır. Sanatsal yetenek sınavları ile alım yapan bu fakültelerdeki programların kontenjanları 20-30 bandındadır. Ancak son yirmi yılda yükseköğretimin genel genişlemesinin bir yansıması olarak, güzel sanatlar fakültesi diplomasına yönelik toplumsal talep de artmıştır. 

2014’ten bu yana MSGSÜ Güzel Sanatlar Fakültesinden mezun olan öğrenci sayısı yükselmiştir. Yükselen mezun sayısında 2013-2014 öğretim yılında fakültenin bünyesinde eğitime başlayan “Sanat Eserleri Konservasyonu ve Restorasyonu Bölümü”nün de etkili olması beklenir. Güzel sanatlar fakültesi mezunlarının kamuda ve özel sektörde nasıl değerlendirileceği, hangi becerilerin öne çıkacağı ve uzmanlaşma süreçlerinin nasıl yapılacağı bu bağlamda öne çıkan bir konudur. 

Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü, sanat faaliyetlerini desteklemek ve yaygınlaştırmak ile görevlidir. Müdürlüğe bağlı çalışan orkestra, koro ve topluluklar düzenli faaliyetlerde bulunur. Bunun yanı sıra, Ankara, Erzurum ve İzmir’de bulunan Resim ve Heykel Müzeleri ile 48 ilde bulunan Güzel Sanatlar Galerileri, Müdürlüğe bağlı diğer kurumlardır. 

2011-2021 yılları arasında Müdürlüğe verilen bütçe yükselmiştir. 2011’de 417,6 milyon TL olan bütçe, 2020’ye gelindiğinde iki kattan fazla artarak 997,8 milyon TL’ye yükselmiştir. Diğer yandan, Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne verilen yatırım bütçesinin de seneler içinde görece düşük de olsa yükselme trendinde olması önemlidir. Ancak yatırım bütçesinin Bakanlığın toplam yatırım bütçesi içindeki oranı hayli azalmıştır. 11 yıllık süreçte Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğe verilen yatırım bütçesinin 2010’dan bu yana 3 kat arttığı görülse de bu bütçenin toplam yatırım bütçesi içerisindeki payına baktığımızda 2010 yılında yüzde 1,93 olan bu pay, 2021 yılında yüzde 0,35’e düşmüştür. Yatırım bütçesinin başta yeni kültür endüstrileri alanında olmak üzere yenilik ve girişimleri destekleme odaklı kullanılması beklenir. 

Müdürlüğün düzenlediği etkinlik sayısı genel itibariyle azalan bir seyir arz eder. 2019 yılında düzenlenen etkinlik sayısında 2010 yılına göre yüzde 14 oranında bir azalma görülür. Müdürlük tarafından düzenlenen etkinlik sayısının artan kurumsal bütçeye rağmen yükselmemesi yatırım bütçesinin yetersizliği ve özel sektörün gelişmesiyle açıklanabilir. Güzel sanatların kurumsal yönetiminin, yaratıcı kültür endüstrileri bakımından daha çok genç girişimcilere, fikirlere ve işbirliklerine açık bir şekilde yapılanması faydalı olacaktır.