Türkiye’de bankacılık sektörü mevduat, katılım bankacılığı ve kalkınma/yatırım bankalarından oluşur. Katılım bankacılığı finansman sağlamada ve fon toplama işlerinde paylaşıma dayalı bir sistem üzerine kuruludur. Böylece faizsiz finans sistemine uygun bir şekilde hizmet vermek amaçlanır. BDDK kayıtlarına göre Türkiye’de toplam 6 adet katılım bankası vardır: Albaraka Türk Katılım Bankası, Emlak Katılım Bankası, Kuveyt Türk Katılım Bankası, Türkiye Finans Katılım Bankası, Vakıf Katılım Bankası, Ziraat Katılım Bankası. Katılım bankalarının toplam şube sayısı ise 1280’dir.
2011-2021 yıllarında Türk bankacılık sektörü yıllık olarak ortalama yüzde 22 oranında büyürken katılım bankaları için bu oran yüzde 29 olmuştur. 2021’de mevduat bankalarının sektör içindeki payı yüzde 85 olurken katılım bankaları için bu pay yüzde 7 olmuştur (TKBB, 2022). Katılım bankalarının aktif gelişimine ve sektör içindeki payına bakıldığında 2018’den bu yana yukarı yönlü bir grafik ortaya çıkar. Toplam aktiflerin sürekli olarak yükseldiği katılım bankacılığında faaliyet gösteren 6 bankanın aktif büyüklüğü 2021 yılında yüzde 64,1 büyüme ile 717,3 milyon TL’ye ulaşmıştır. 2010 yılında katılım bankalarının toplam aktifleri bakımından bankacılık sektörü içindeki payı yüzde 4,3 olurken 2021 yılında bu pay yüzde 7,5’e yükselmiştir.
Katılım bankaları konvansiyonel bankalardan (faiz ödemesi yapan bankalar) farklı olarak kâr ve zarara bağlı ortaklık yöntemiyle fon toplarlar. 2010-2021 yıllarında katılım bankalarınca toplanan fonların sektördeki payı 4,2 puan büyümüştür. 2010 yılında toplanan fonların sektördeki payı yüzde 5,4 iken, 2021 yılında yüzde 9,6’ya yükselmiştir. Sektördeki asıl ivmenin 2019 yılında gerçekleştiği görülür. İlerleyen yıllara bu ivme devam etmiş, 2021 yılında katılım bankalarına emanet edilen varlıklar yüzde 73,1 oranında artmıştır.
Bankalarda toplanan fonların cinsine bakıldığında 2011-2015 yıllarında yabancı paranın daha çok tercih edildiği, ancak 2019’a kadar TL cinsinden yapılan yatırımların yüzde 50’nin üzerinde seyrettiği görülür. 2020 de yabancı para (YP) cinsinden yapılan yatırımların ani bir yükselişe geçmiş ve bu yükseliş 2021’de de devam etmiştir. Krizin ardından yaşanan enflasyon ortamının TL’ye yapılan yatırımların azalmasında etkili olduğu söylenebilir.
Katılım bankalarınca kullandırılan fonlar belirli bir mal veya hizmet karşılığında kullandırılır. Bankalarda toplanan fonların yükselişine paralel olarak kullandırılan fon miktarı da yükselmiştir. 2015-2021 yıllarında katılım bankalarınca kullandırılan fon miktarının 4 katın üzerinde artış göstermiştir. 2021 yılında ise son 6 yıldaki en yüksek büyüme oranı yakalanmış, kullandırılan fon miktarı bir önceki yıla göre yüzde 54 oranında büyümüştür.
Katılım bankacılığı varlığa dayanır ve ortaklaşma usulüyle risk paylaşımı yapar. Bu nedenle, katılım bankalarında bulunan ticaret mekanizması ve kâr zarar paylaşımı kriz dönemlerinde önemli bir alternatif oluşturma potansiyeline sahiptir. Nitekim salgın sonrasında katılım bankalarının bankacılık sektöründeki paylarının büyümesi katılım bankasına yönelik ilginin yükseldiğini gösterir.
Bu analizi paylaş