Konut ve barınma, en temel haklardan biridir. Bunun yanı sıra önemli harcama kalemlerinden birini oluşturur. İnsanlar için temel bir ihtiyaç olan barınma, mevcut ekonomik durumdan doğrudan etkilenmeye açıktır. Türkiye’de konut piyasasının mevcut ekonomik ve sosyal yapı içerisinde nasıl bir seyir çizdiği konut satış sayıları ve konut fiyat endeksinden hareketle incelenebilir.
Konut satış sayılarının son yıllardaki seyrine bakıldığında dalgalı bir görünüme sahip olmakla birlikte 2022’de zirveye ulaştığı görülür. 2013 yılında 1 milyon 157 bin olan konut satış sayısı 2022 yılında %29 oranında artış göstererek 1 milyon 480 bine ulaşmıştır. Konut satışı, satış durumu ve satış şekline bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir. Satış şekline göre, bankaların teminatı doğrultusunda gerçekleştirilen ipotekli satışın diğer satış türlerine kıyasla daha az tercih edildiği ve 2013’ten bu yana %52,5 oranında azaldığı görülür. İlk el ve ikinci el şeklinde gerçekleşen satış durumunda ise son yıllarda ikinci el satışın daha çok tercih edildiği görülür. Buna ilaveten, 2013-2022 yılları arasında ilk el satış sayılarında %32’lik bir düşüş yaşanırken, ikinci el satış sayıları ise %27 oranında yükselmiştir.
Konut satış sayılarının illere göre nasıl dağıldığına bakıldığında İstanbul’un son yedi yılda en yüksek konut satış payına sahip olduğu görülür. İstanbul’u Ankara ikinci ve İzmir üçüncü sırada takip etmiştir. 2022 yılında İstanbul 259 bin 654 konut satışı ile konut piyasasında %17,5 paya sahip olurken, Ankara 126 bin 166 konut satışı ile %8,5, İzmir ise 83 bin 502 konut satışı ile %5,6 oranında paya sahip olmuştur.
Türkiye, tarihi ve turistik mekanlara sahip olmasından ötürü özellikle Orta Doğu ülkelerinden gelen yabancıların uğrak mekanıdır. Bu durum konut piyasasının canlanmasında, ayrıca üretilen konut tipi ve fiyatlarının çeşitlenmesinde önemli bir etkendir. Nitekim 2013 yılında yabancılara yapılan konut satış sayısı 12 bin 181 iken, 2022 yılında bu sayı 5,5 kat artarak 67 bin 490’a ulaşmıştır.
Yabancıların konut almak için hangi illeri tercih ettiklerine bakıldığında İstanbul ve Ankara gibi iş piyasası açısından gelişmiş şehirlerin yanı sıra, Antalya,, Muğla ve Aydın gibi turizm merkezi olan illerin de ilk sıralarda yer aldıkları görülür. Konut satışı yapılan yabancıların uyruklarına bakıldığında İran, Irak ve Rusya’dan gelen yabancıların ilk sıralarda yer alması dikkat çeker. Bununla birlikte 2022 yılında 13 bin 312 ile Rusya’dan gelen yabancılara yapılan konut satışında dikkate değer bir artış yaşanmıştır. Söz konusu dönemde ortaya çıkan Rusya ve Ukrayna savaşının bu durumun ortaya çıkmasında etkili olduğu ifade edilebilir. Nitekim 2022 yılında Rusya’dan gelen yabancılara yapılan konut satışı 4,5 kat artarken Ukrayna uyruklu yabancılara yapılan konut satışının da 5 kat arttığı görülür.
Konut piyasası bir ülkenin ekonomik görünümünü etkilemekle birlikte aynı zamanda ülkenin sahip olduğu ekonomik koşullardan da etkilenmektedir. Son yıllarda Türkiye ekonomisine hakim olan enflasyonist ortam konut piyasasına da etki etmiştir. Bununla birlikte, konut piyasasına yönelik dışarıdan talep artışının da konut fiyat endeksinin yükselmesine neden olduğu düşünülür. Konut piyasasındaki fiyat değişimlerini takip eden konut fiyat endeksinin son on yılda istikrarlı bir artış seyri gözettiği görülür. Nitekim 2021 Aralık ayında 247,4 olan konut fiyat endeksi 2022 yılının aynı ayında %167,9 oranında artarak 662,7 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu önemli artış alt ve orta gelir grubunun temel yaşam haklarından biri olan konuta ulaşımını güç hale getirmektedir. Bu anlamda söz konusu artışın yaratacağı olumsuz etkileri azaltmak adına kayda değer politika önerilerine ihtiyaç olduğu ifade edilebilir. Nihayetinde temel bir hak olduğu göz ardı edilmeden ve tek başına bir piyasa değerine dönüştürülmeden konuta dair değerlendirmelerin önem kazanması gerektiği ifade edilebilir.
Not: Bu analiz yazısı Hanife Kalkan tarafından kaleme alınmıştır.
Not: Bu analiz yazısı Hanife Kalkan tarafından kaleme alınmıştır.
Bu analizi paylaş