İşsizlik Türkiye’de yapılan araştırmalarda genellikle en önemli sosyal sorunların arasında zikredilmektedir. Özellikle son zamanlarda artan genç ve eğitimli işsizliği bu konudaki duyarlılığı artırmaktadır. Toplumda işsizliğe karşı bir duyarlılık oluştuğu söylenebilir. Artan nitelikleri istihdamın karşılayamaması ekonomik ve toplumsal huzursuzlukların baş göstermesi riskini bünyesinde barındırmaktadır.
İstihdam edilen kişi ve işsiz sayılarına baktığımız zaman, Türkiye’de 2011 yılında 22 milyon 942 bin kişi istihdam edilirken 2 milyon 266 bin kişi işsizdir. İşsiz sayıları 2016 yılına kadar sürekli artmıştır. En anlamlı gelişme 2017 yılında gerçekleşmiştir. Bir önceki yıla göre işsiz sayısı azalırken istihdam edilenlerin sayısı artmıştır. 2020 yılında bir önceki yıla göre işsiz sayısı azalarak 4 milyon 61 bin kişi olmuştur. Ancak bunu olumlu bir gelişme olarak değerlendirmek mümkün değildir. Nitekim istihdam edilenlerin sayısı, önceki yıla göre işsizlikte görülen azalmadan daha yüksek bir miktarda azalarak 26 milyon 812 bine gerilemiştir.
Aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi, genel olarak son on yılda Türkiye’de hem iş gücüne katılımın hem de işsizliğin arttığı görülmektedir. İşsizlik oranları 2019’da yüzde 13,27 iken 2020’de yüzde 13,15 olarak gerçekleşmiştir. İşsizliğin bu düzeyde gerçekleşmesinin iki nedeni olduğu görülmektedir. Bu bağlamda öncelikle yıl boyunca işten çıkarmanın yasaklanmış olmasından, kısa çalışma ve ücretsiz izinlerin devreye girmesinden ve iş arayanların (iş gücüne dahil olanların) sayısındaki düşüşten bahsedilebilir. On yıllık eğilim içerisinde bakıldığında Türkiye’de ekonominin yeterince iş ve istihdam üretemediği; nüfus artışı ve çalışma eğilimlerine uyum sağlayamadığı görülmektedir. Dolayısıyla işsizlik oranı 2020’de de son yıllardaki yüksek seviyesini korumuştur.
Cinsiyete göre işsizlik oranlarına bakıldığında, kadınların yine dezavantajlı konumda oldukları görülmektedir. 2014 yılında erkeklerde işsizlik oranı yüzde 9 iken kadınlarda yüzde 11,9’dur. İşsizlik oranlarında her iki cinsiyet açısından da en fazla artış 2019 yılında meydana gelmiş, erkeklerde işsizlik oranı 2,9 puan artarak yüzde 12,4’e, kadınlarda ise 2,6 puan artarak yüzde 16,52’ye yükselmiştir. 2020 yılında istihdamdaki daralma da göz önünde bulundurulduğunda, erkek işsizlik oranı yüzde 12,3’e kadın işsizlik oranı ise yüzde 15’e gerilemiştir.
Bölgelere göre işsizlik oranları incelendiğinde, 2014 yılından 2020 yılına kadar Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin en yüksek işsizlik oranına sahip bölge olduğu görülmektedir. 2014 yılında Güneydoğu Anadolu bölgesindeki işsizlik oranı yüzde 15,6 iken 2019 yılında en yüksek orana ulaşarak yüzde 22,4 olmuş ve 2020 yılında 1,7 puan azalarak yüzde 20,7’ye gerilemiştir. 2017 yılına kadar Güneydoğu Anadolu Bölgesinden sonra en yüksek işsizlik oranına sahip bölge İstanbul olmuştur. 2017 yılından sonra ise Ortadoğu Anadolu Bölgesi İstanbul’u geçerek Güneydoğu Anadolu Bölgesinden sonra en yüksek işsizlik oranına sahip bölgemiz olmuştur.
Gençlerdeki işsizliğin eğitim durumuna göre analizi ele alınması gereken önemli bir husustur. 2014 yılından itibaren tutulmaya başlanan verilere baktığımızda, ilk gözümüze çarpan nokta 2018’den itibaren tüm gruplarda işsizliğin artış eğiliminde olmasıdır. Bu dönemde genel işsizlikte de bir artış söz konusudur. Ancak gençlerdeki işsizlik genel işsizlik ortalamasının iki puan üzerindedir. Eğitim düzeyi arttıkça işsizlik de yükselme eğilimindedir. Bunda iktisadi yapının daha çok niteliksiz iş üretmesinin bir payı bulunabilir. Yine yapılan başka araştırmalarda özellikle üniversite mezunlarının istihdamında nitelik uyuşmazlığı mevcuttur. 2020’de genel işsizlik seyrindeki azalmaya benzer bir şekilde gençlerde de işsizliğin azaldığı görülmektedir. Bunda iş aramayı bırakanların önemli bir payı ve etkisi söz konusudur.
2014-2020 yılları arasında eğitim durumu ve cinsiyete göre gençlerde işsizlik durumunu gösteren şekil, ilk olarak bize genç erkeklerin ve genç kadınların çalışma ve istihdamda önemli ölçüde farklılaştığını göstermektedir. Sol tarafta yer alan grafik çerçevesinde genç erkeklerin eğitim düzeyine göre işsizlik durumları incelendiğinde bu iki değişken arasında ters orantı olduğu görülmektedir. Yükseköğretim mezunları en düşük düzeyde işsizdir. Buna müteakip mesleki teknik lise, lise ve ilköğretim mezunları gelmektedir. En çok işsizlik yaşayan grup ise okuryazar olmayanlardır. Yandaki şekilde 2020 yılında önceki yıllardaki eğilimlerin çok küçük azalışla devam ettiği görülebilir.
Grafikte ise genç kadınların eğitim düzeyine göre işsizlik düzeyleri görülmektedir. Görülebileceği üzere kadınlarda eğitim düzeyi ile işsizlik arasındaki ilişki daha karmaşıktır. Kadınlarda henüz eğitim iş getiren bir etkene dönüşmüş değildir. Bu anlamda en düşük işsizlik düzeyine diğerlerinden çok farklı bir biçimde okur- yazar olmayanlar sahiptir. Bu grup diğerlerinden ayrıksı bir seyir arz etmektedir. Muhtemelen bu grupta iş bulabilecek olanlar iş gücü piyasasına katılmaktadır. Ayrıca son iki yıl içinde diğer eğitim gruplarının işsizlik düzeyi düşerken bu grubun işsizlik düzeyi yükselmiştir. Okur-yazar olmayanları müteakiben işsizlik düzeyi düşük olan diğer bir grup ise ilköğretim mezunlarıdır. Kadınlarda eğitimin istihdama etkisi yükseköğretim mezunlarında yeni yeni kendisini göstermeye başlamıştır. Ayrıca lise mezunu genç kadınların bu grup içinde son yıllarda yüzde 20’nin üzerinde bir işsizlik düzeyine sahip olması da mecburi eğitimin genişlemesi ile birlikte daha fazla kadının iş piyasasına katılma eğiliminde olduğunu ve iş bulamadığını göstermektedir.
Bu analizi paylaş