Sağlık sistemi ile ilintili bir şekilde son yirmi yıllık süreçte kurum sayısı ve kapasitesindeki artışa paralel olarak hasta müracaat sayısının da artış gösterdiği söylenebilir. Bu bağlamda hastanelere gelen müracaat sayıları önemli bir gösterge teşkil etmektedir. 2002 yılında bakanlığa bağlı, özel hastanelerin ve üniversite hastanelerinin tamamının toplam aldığı müracaat sayısı 122 milyon olarak tespit edilmiştir. Bu müracaat sayısı 2019’da ise 518 milyon olarak gerçekleşmiştir. 17 yılda müracaat sayısında gerçekleşen bu artışta genel nüfusun ve yaşlı nüfusun büyümesinin de bir payı olduğu söylenebilir. Ancak bu iki faktör söz konusu bu artışı açıklamakta yeterli gelemeyecektir. Burada genel olarak sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırıldığı, sağlık ocakları ve ardından aile hekimliği müessesinin, toplumun sağlık hizmetleriyle kurduğu ilişkiyi müspet yönde geliştirdiği söylenebilir. Bununla birlikte, sağlıkta dönüşüm programlarına ilaveten sağlıkta özelleşme dalgasının hizmetin kılcallara inmesinde ve sağlık hizmet arzında olumlu etkiler meydana getirdiği söylenebilir. Nitekim yandaki şekillere bakıldığında özel hastanelere ve üniversite hastanelerine yapılan müracaatların sayılarının (2020 yılındaki COVID-19 etkisini saymazsak) genel bir artış eğiliminde olduğu söylenebilir.
Toplam müracaat sayısının hekim sayısına bölünmesiyle elde edilen hekim başına düşen müracaat sayısı göstergesi, verilen sağlık hizmetlerinin kalitesine dair temel bir öneme sahiptir. Yıllık toplam müracaat sayısının istihdam edilen toplam hekim sayısına bölünmesiyle elde edilen bu değer 2009’da 4.447 olarak kaydedilmiş, 2019 yılında ise 5.055 olarak tespit edilmiştir. Bu artışın açıklanmasında da bir önceki paragrafta olduğu gibi hem genel nüfusun hem de yaşlı nüfusun büyümesi ve dolayısıyla sağlık şikâyetlerinin artışa geçmiş olmasından bahsedilebilir. Literatüre göre nüfus artışı ile hekim başına düşen müracaat sayısı ters orantılıdır. Nüfus artarken müracaat sayısının da artmaya devam etmesi; beklenmeyen sağlık sorunlarının ortaya çıktığını ya da sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaşması ile birikmiş ihtiyaçların karşılanmaya başlandığını veyahut alınan sağlık hizmetinin hasta için sonuç vermediği için mükerrer müracaatlara sebep olduğunu gösterebilir.
Sağlık Bakanlığı’nın 2020 faaliyet raporunda paylaştığı verilere göre 2011 ile 2019 yılları arasında devlet hastanesi birimlerinde yatan hastaların toplam sayısı 2 milyon 228 bin iken özel hastane ve üniversite hastanelerinde yatan hastaların toplam sayısı 121 bindir. 2020 yılı için devlet hastanesi birimlerinde 352 bin hasta yatmışken, özel hastane ve üniversite hastanelerinde 39 bin hasta yatmıştır. Bu sayılar ışığında söylenebilir ki 2020 yılında devlet hastanelerinde 2011-2019 toplamının yüzde 15 kadarı yatmışken, özel hastane ve üniversite hastanelerinde bu değer yüzde 32 civarındadır. Buna göre, toplam sağlık hizmet talebinin özel sağlık sektörünün sunduğu arz ile karşılanan payının gitgide büyüdüğü, bireylerin özel sağlık sektörünü tercih etmeye başladığı söylenebilir. Ancak elbette devlet hastanelerinin sektörde kapladığı alan özel sektöre göre hala daha geniştir.
İlleri sağlık hizmet göstergelerine göre istatistiki kümelere ayıran ve performans analizi gerçekleştiren çalışmasında Eren ve Ömürbek (2019), gelişmiş ve gelişmekte olan il kümelerinin diğer illere göre daha iyi sağlık hizmeti sunduğunu göstermektedir. En geride kalan kümede Tunceli ve Bayburt gibi az nüfuslu ve gelişmemiş illerin bulunduğu analizin sondan bir önceki kümesinde de ağırlıklı olarak Doğu Anadolu illeri yer almıştır.
Institute For Health Metrics and Evaluation (IHME) ülke raporlarına göre Türkiye’de en fazla ölüme neden olan 5 hastalık; iskemik kalp hastalığı, felç, akciğer kanseri, KOAH ve Alzheimerdır.
Kaynakça
Eren, H. ve Ömürbek, N. (2020). Türkiye’nin sağlık göstergeleri açısından kümelenmesi ve performans analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 11(29), 421-452.
Bu analizi paylaş