Millî Eğitim Bakanlığı’nın yaptığı tanıma göre taşımalı eğitim, birbirinden farklı nedenlerden dolayı okula gidemeyen ilkokul, ortaokul ve ortaöğretim öğrencilerinin önceden belirlenen okullara günü birlik taşınarak eğitim ve öğretim hayatlarına devam etmeleri için yapılan uygulamaya denir (MEB Örgün Eğitim İstatistikleri, 2020/21). Türkiye’de 1989-1990 eğitim öğretim yılında sadece iki ilde başlayan taşımalı eğitim uygulaması, günümüzde 81 ilde uygulanmaktadır (Eğitim Bir Sen, 2021). Zaman içerisinde yaygınlık gösteren taşımalı eğitim, okullara uzak olan yerleşim yerlerinde yaşayan öğrenciler için hayati bir öneme sahiptir. Coğrafi olarak çeşitlilik gösteren Türkiye’de de zor şartlar altında eğitim-öğretim hayatına devam etmek zorunda kalan öğrenciler bulunmaktadır. Bu kısımda Millî Eğitim Bakanlığı’nın yıllık olarak paylaştığı örgün eğitim istatistikleri üzerinden taşımalı eğitime dair veriler yorumlanmıştır.
Taşınan ve taşınılan okul sayıları şekilde verilmiştir. Görüldüğü üzere son 10 yıl içerisinde taşınan okul sayısı, taşınılan okul sayısından her zaman fazla olmuştur. Ayrı ayrı ele aldığımızda ise taşınan okul sayısı 2014/15 eğitim öğretim yılında 54 bin olarak en yüksek sayıya sahiptir. Daha sonra azalma yönünde bir seyir göstererek en son 2020/21 yılında 41-42 bin civarına düşmüştür. Taşınılan okul sayısı ise 10-12 bin civarlarında seyretmiştir. 2012/13 yılının taşımalı eğitim resmi istatistiklerinde taşınan-taşınılan okul sayıları verilmediği için grafiğe eklenmemiştir. Ayrıca 2014/15 eğitim öğretim yılına kadar taşınan okul ve taşınan okulsuz yerleşim birimi sayıları ayrı bir şekilde verilirken 2014/15 yılından itibaren bu veriler birleştirilerek verilmeye başlanmıştır. Dolayısıyla, bu kısımda taşınan 2014/15 yılı ve öncesi veriler taşınan okul ve taşınan okulsuz yerleşim biriminin toplanması ile oluşturulmuştur.
Taşınan öğrencilerin toplam sayıları, ilkokul ve ortaokul öğrenci sayıları şekilde verilmiştir. Taşınan öğrenci sayılarının en az olduğu eğitim öğretim yılı 2012/13 olmuştur. 2011-2013 yılları arasında sadece toplam öğrenci sayısı paylaşılmış, ilkokul ve ortaokul kademelerinin öğrenci sayıları istatistikte verilmemiştir. Ancak 2013/14 yılından itibaren ilkokul ve ortaokul kademelerinde taşınan öğrenci sayıları da verilmeye başlanmıştır. Buna göre toplam öğrenci sayısında 2013-2015 yılları arasında artış gözlenmiş, daha sonra bu sayıda azalma yönünde bir seyir olmuştur. Kademelere bakıldığında ise taşınan ilkokul öğrencileri, ortaokul öğrencilerinin yarısı kadardır. Sonuç olarak 2021 yılı ile taşımalı öğrencilerin toplam sayılarında ve ortaokul kademesinde bulunan öğrencilerin sayısında azalma mevcut iken ilkokul öğrencilerinin sayısında artış olduğu görülmektedir.
Taşımalı öğrencilerin illere göre dağılımı mevcuttur. Grafik oluşturulurken bütün il verilerinin çok kapsamlı olacağı düşünülerek 10.000 ve üzerinde taşımalı öğrenci sayısı olan iller analize dahil edilmiştir. Buna göre en fazla taşımalı öğrenci bulunan iller Şanlıurfa, Diyarbakır, Van gibi doğu illeri olmuştur. Ek olarak İstanbul, Düzce, Samsun illerinde de taşımalı öğrenci sayısının fazla olduğu gözlemlenmektedir. Burada özellikle yerleşim yeri bakımından okul kısıtlılığı bulunan dezavantajlı öğrencilerin fazla olduğu görülmektedir. Özellikle doğu bölgesinde bulunan illerde taşımalı eğitimin fazla olması, bu bölgede bulunan okul imkanlarının tekrar gözden geçirilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Okul binası, şehir altyapısı bakımından eksiklik veya kısıtlılık bulunan illerde yatırımın yapılması, bütçe planlamada dikkate alınması gereken bir konudur. Öğrencilerin hiç eğitim alamamasından daha iyi bir seçenek olan taşımalı eğitim, taşınılan okulların sınıf mevcutlarının normalden daha kalabalık olması, öğretmenin öğrencilere karşı ilgisinde azalmaya yol açması gibi kendi içerisinde sorunlar da barındırmaktadır.
Cinsiyete göre ortaöğretim kademesinde taşımalı eğitim alan öğrenci sayıları grafikte verilmiştir. Buna göre ortaöğretim kademesinde taşımalı eğitim alan öğrencilerin sayısında dalgalanmalar gerçekleştiği söylenebilir. 2011/12 yılından 2013/14 yılına kadar ciddi bir artış görülmektedir. Daha sonra taşımalı eğitim aşamalı olarak düşüşe geçmiştir. En son 2020/21 yılının verilerinde ise tekrar bir artış olduğu görülmektedir. Bu durum 2019-2020 yıllarında pandeminin taşımalı eğitime yansıması olarak okunabilir. Grafikte erkek öğrencilerin kadın öğrencilerden daha fazla sayıda taşımalı eğitime katıldığı görülmektedir.
Kaynakça
Eğitim Bir Sen. (2021, Eylül). MEB örgün eğitim istatistikleri ışığında eğitimin durumu. 03 Aralık 2021 tarihinde https://egitimsen.org.tr/wp-content/uploads/2021/09/MEB-Örgün-Eğitim-İstatistikleri.pdf adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş