Türkiye nüfusu her geçen gün hızla yaşlanıyor. 65 yaş ve üzeri yaş grubunun diğer yaş gruplarındaki nüfusa göre daha hızlı bir artış gösterdiği biliniyor. Yaşlı nüfus oranı toplam nüfus içinde 2018 yılında %8,8 iken 2023 yılında %10,2'ye yükseldi. 2023 itibariyle her on kişiden biri yaşlılardan oluşuyor. Bunların %44,5'ini erkek nüfus oluştururken %55,5'ini kadın nüfus oluşturuyor. Bu durum, Türkiye’nin yaşlanan bir toplum gerçekliğiyle yüz yüze olduğunun bir göstergesi. Bununla birlikte, nüfusun önemli bir kısmını oluşturmaya başlayan yaşlı nüfusun durumu, yaşlılar için oluşturulacak yeni sosyal politikalar için önem kazanıyor.
Yaşlı nüfusun durumuyla ilgili en önemli göstergelerden biri olan kişisel sağlık durumu, devletin sunduğu genel sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesini sağlar. 65 yaş ve üzeri bireylerin %22,7’si genel sağlık durumunun iyi veya çok iyi olduğunu ifade etmiştir. Cinsiyete göre farklılıklar incelendiğinde erkeklerin %29,4’ünün genel sağlık durumunun iyi veya çok iyi olduğunu söylediği tespit edilirken kadınlarda bu oran %17,3’tür. Genel sağlık durumunun kötü veya çok kötü olduğunu ifade edenlerin oranı ise %28,7’dir. Kadınların %33’ü, erkeklerin ise %23,1’i genel sağlık durumlarının kötü veya çok kötü olduğunu söylemiştir. Buna göre 65 yaş ve üzeri kadınların hastalık durumu bakımından erkeklerden daha zorlu şartlara sahip olduğu söylenebilir. Öte yandan, %48,7’yle genel sağlık durumunu orta olarak belirtenlerin yoğunluk kazandığı görülür. Son yıllarda yaşlıların kişisel sağlığından duyduğu memnuniyetle beraber genel sağlık hizmetlerinden duyduğu memnuniyetteki azalma birlikte düşünüldüğünde, yaşlılara yönelik sağlık hizmetleriyle ilgili yeni politikalara ihtiyaç duyulduğu söylenebilir.
Hanehalkı özelliklerine göre 65 yaş ve üzeri bireylerin yalnız yaşaması veya birlikte yaşadığı kimseler olması, yaşam koşullarını anlamak için önemlidir. 2023 yılında yalnız yaşayan yaşlı oranı %20,4’tü. Yaşlı kadınların %27,2’si yalnız yaşarken, yaşlı erkeklerin ise %11,9’u yalnız yaşıyor. Bu farklılık, yaş ve cinsiyete göre beklenen yaşam süresiyle ilişkili açıklanabilir. Nitekim beklenen yaşam süresi verilerine göre genel olarak kadınlar erkeklerden 5,5 yıl daha uzun yaşıyor. Bundan hareketle 65 yaşındaki kadınların erkeklerden ortalama 3,5 yıl daha uzun yaşaması bekleniyor. Eşiyle veya eşi ve çocuklarıyla yaşayan 65 yaş ve üzeri erkeklerin oranı ise sırasıyla %46,5 ve %19,12’yle kadınlardan fazladır. Çocukları ve torunlarıyla yaşayanların oranının ise toplam %17 oranında olduğu ve %25,7’yle kadınların daha yüksek bir orana sahip olduğu görülüyor. Bu da eşini kaybetmiş kadınların çocukları ve torunlarıyla yaşamaya yönelik bir tercihte bulunabildiğini gösteriyor.
Yaşlılar arasında mevcut yaşam pratikleri ve bu pratiklerden duydukları memnuniyet, yaşlı nüfusun durumuna yönelik önemli göstergelerdir. 2023 yılında 65 yaş ve üzeri bireylerin akıllı cep telefonu kullanma oranları %52,7’ydi. Cep telefonu kullanan erkek oranı %60,8’le kadınlara kıyasla daha yüksek. Tuşlu cep telefon kullanma oranının ise %32 oranıyla akıllı cep telefonuna göre daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Benzer şekilde tablet ve bilgisayar kullanım oranları da sırasıyla %3,9 ve %6’dır. Ek olarak, internet kullanan yaşlı oranının %40,7 olması da önemli bir veridir (TÜİK, 2024). Buna göre teknolojik ürünleri kullanabilen yaşlılar, sosyal yaşama büyük ölçüde uyum sağlarken, bu kullanımda erkeklerin kadınlara kıyasla daha yüksek oranlara sahip olması günlük yaşam pratiklerinde toplumsal cinsiyet rollerinin bir çıktısı olarak düşünülebilir.
Mutluluk oranları, yaşlıların yaşam memnuniyetini açıklayabilir bir diğer gösterge. Buna göre mutlu olduğunu beyan eden 65 yaş ve üzeri bireylerin oranı %64,1 iken mutsuz olduğunu beyan edenlerin oranı %8’dir. Erkeklerin %64,9’u mutlu olduğunu beyan ederken kadınlarda bu oran %63,5’tir. Mutsuz olduğunu söyleyen erkeklerin oranı %7,2 iken, kadınlarda bu oran %8,6’dır. Yaşam Memnuniyeti Araştırmasına göre 65 yaş ve üzeri nüfusta mutluların oranı azalmakta. 2022’de %57,7 olan bu oran, 2023’te %56’ya gerilemiştir (TÜİK, 2024).
Sağlık, 65 yaş ve üzeri bireyler için %82 oranıyla en önemli mutluluk kaynağı olarak yer buluyor. Nitekim sağlık; sevgi, başarı ve para gibi diğer değerlerle belirgin bir farka sahiptir. Erkekler için mutluluk kaynağı %78,5 sağlık, %13,3 oranında sevgi iken kadınlar için bu oranlar sırasıyla %84,7 ve %11’dir. Oranlar arasında kadın ve erkekler için az bir fark olduğu görünse de yaşlıların genel sağlık durumuna ilişkin verilerle birlikte düşünüldüğünde sağlıklı olma halinin yaşam memnuniyetini doğrudan etkileyen bir boyutu olduğu ortaya çıkar. Bu anlamda yaşlı nüfusun arttığı gerçeği ve artmaya devam edeceği öngörüsü etrafında Türkiye’deki yaşlıların sorunlarını ve beklentilerini öncelemek önemlidir.
Kaynakça
TÜİK. (2024). Türkiye Yaşlı Profili Araştırması,2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Yasli-Profili-Arastirmasi-2023-53809 adresinden erişilmiştir.
TÜİK. (2024). İstatistiklerle Yaşlılar, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2023-53710 adresinden erişilmiştir.
TÜİK. (2024). Yaşam Memnuniyeti Araştırması, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yasam-Memnuniyeti-Arastirmasi-2023-49692 adresinden erişilmiştir.
TÜİK. (2023) Hayat Tabloları, 2020-2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hayat-Tablolari-2020-2022-49726 adresinden erişilmiştir.
Bu analizi paylaş