Türkiye’de Yayıncılık Sektörü: Kitap Pazarı

Yayıncılık sektörü basılı ve elektronik olarak üretilen materyallerin piyasaya sürülmeleri sürecinde eserlerin yayına uygun formatta yayımlanması, dağıtımı ve eserlerle ilgili yasal prosedür işlemleri gibi sorumlulukları yerine getiren bir faaliyet alanıdır. Türkiye’de yayıncılık sektörü gelişmekte olan bir görünüme sahiptir. Bununla beraber, yayıncılık sektörü hammadde bakımından dışa bağımlı olduğu için küresel pazardaki değişimlerden ve döviz kurundan önemli ölçüde etkilenir.

Türkiye’de kitap pazarının hacmi 2016-2021 yılları arasında yüzde 52 oranında genişlemiştir. Bu büyümede kitap fiyatlarındaki artışın etkili olduğu söylenebilir. Salgın sebebiyle tedarik zincirinde yaşanan sorunlar ve döviz kurundaki dalgalanmalar 2020 yılında yüzde 11’lik bir küçülmeye yol açmıştır. Sektördeki sorunlar devam etse de 2021 yılında yüzde 22,9’luk bir büyüme yakalanmıştır. Bu başarının bir sebebi kitap tüketiminin online satışlar sonucu yaygınlık kazanması ve böylelikle perakende pazarında küçülme yaşanmamasıdır. Bunun aksine, TL bazındaki başarılı görünüme rağmen TL’nin değer kaybetmesiyle USD bazında aynı ölçüde bir büyüme gerçekleşmemiştir. 

Toplam kitap üretimi sayısı piyasaya sürülen bandrollü kitapları ve MEB tarafından dağıtılan ücretsiz kitapları kapsar. Bu anlamda, MEB tarafından dağıtılan ücretsiz kitaplar hem üretilen toplam kitap sayısını hem de kişi başına düşen kitap sayısını yükseltir. 2010-2016 yılları arasında toplam kitap sayısı ve kişi başına düşen kitap sayısı yükselen bir seyir arz etmiş, 2016 yılında son 11 yılın en çok kitap üretim sayısı kaydedilmiştir. Bu sayının yaklaşık yüzde 40’ını MEB tarafından dağıtılan ücretsiz kitaplar oluşturmuştur. 2017-2019 yılları arasında bandrol verilen kitap sayılarında düşüş olmamasına rağmen toplam kitap sayısı ve kişi başına düşen kitap sayısı azalan bir seyir arz etmiştir. Bu düşüşte MEB tarafından dağıtılan kitap sayısının azalışı etkili olmuştur. 2020 ve 2021 yıllarında ücretsiz dağıtılan kitap sayıları yeniden artırılmış, buna bağlı olarak toplam kitap sayısı da yükselmiştir. 

2016-2021 yılları arasında bandrol verilen kitap miktarı yüzde 8’lik mütevazı bir artışla 438,6 bine ulaşmıştır. Eğitim kitapları ve kültür yayıncılığı üretilen kitapların neredeyse yüzde 75’ini kapsamaktadır. 2016 yılında eğitim türünde üretilen kitap sayısı bandrollü toplam kitap sayısının yüzde 55,6’sını oluştururken 2021 yılında bu oran yüzde 53,4’e gerilemiştir. Kültür yayıncılığı ise 2016’da yüzde 29,1 olan payını 2021’de yüzde 37,7’ye yükseltmiştir. Buna ek olarak, üretilen yeni başlık miktarını gösteren ISBN verileri 2012-2021 yılları arasında yüzde 104,7 oranında önemli bir artış yaşamıştır. Buna göre 2021 yılında 87,2 bin yeni kitap yayımlanmıştır. Buna göre, üretilen kitap türlerinde çeşitliliğin çoğaldığı görülür.

Kitap pazarının TL bazında büyümesine karşın USD bazında büyümemesi sektördeki enflasyon etkisini gösterir. 2021 Yılı Kitap Pazarı Raporu’na (Türkiye Yayıncılar Birliği) göre sektörde kullanılan kâğıt fiyatlarında yüzde 200 ila 300 oranına yakın artış yaşanmıştır. Bu bağlamda, enflasyon etkisinin ilerleyen yıllarda da devam edeceği söylenebilir. Bununla beraber artan maliyetler neticesinde sektörün yeni stratejilere ihtiyaç duyduğu açıktır.