Türkiye'de Yolsuzluk

Sosyo-ekonomik, politik ve kurumsal ve altyapısal birçok boyutu kendi içinde barındıran yolsuzluk, tanımlaması zor olan bir kavramdır. Dünya Bankası yolsuzluğu “kamu görevinin özel çıkar sağlamak için kötüye kullanılması” olarak tanımlarken Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı “kamu güç, görev ve yetkisinin rüşvet, irtikap, kayırmacılık, sahtekarlık, zimmet yolu ile çıkar sağlamak için suistimal edilmesi yani kötüye kullanılması” olarak tanımlamaktadır (Uluslararası Şeffaflık Derneği, 2021). 

Tan, Çekinmez ve Erol (2018) ise yolsuzluğu, kamu personelinin gerçekte yapmaması gereken işlemleri, uygulamaları ya da yapmakla yükümlü oldukları işlemleri hızlandırmaları için, içinde bulundukları karşılıklı çıkar olarak ifade etmişlerdir. Bu kısımda, Türkiye’deki yolsuzluk durumu hakkında genel çerçeveyi aktarmak için 2021 Yolsuzluk Algı Endeksi kullanılmıştır.

Türkiye’nin Yolsuzluk Algı Endeksi’nden aldığı puanlar ve sıralamaları 2012 yılından itibaren verilmiştir. Endekste 100 puan, yolsuzluk yapılmadığı anlamına gelirken 0 puan, yolsuzluğun çok yüksek seviyede olduğu anlamına gelmektedir. Genele göre bakıldığında Türkiye kendi içerisinde en yüksek puanları 2012’de 49 ve 2013’te 50 puan olarak almıştır. Aynı zamanda Türkiye, tüm ülkeler içinde 54 ve 53. gibi en iyi sıralara bu yıllarda sahip olmuştur.  Dalgalı bir şekilde ilerleyen bu seyirde zaman ilerledikçe Türkiye’nin aldığı puanlarda düşme ve sıralamasında gerileme yönünde bir eğilim mevcuttur. Türkiye 2020 yılında 40 puan ile 86. sırada iken 2021 yılında iki puan daha düşerek 38 puan ile 10 sıra gerilemiş ve 96. sırada yer almıştır. 

Toplamda 180 ülkenin bulunduğu endekste OECD ülkelerinin yolsuzluk algısı puanları ve sıralamaları verilmiştir. Tüm ülkelerin ve haliyle OECD ülkelerinin arasında Danimarka, Finlandiya ve Yeni Zelanda 88 puan alarak birinci sırada gelmektedir. 31 puana sahip ve tüm ülkeler arasında 124. sırada olan Meksika, OECD ülkeleri arasında sonuncu sırada yer almaktadır. Burada Türkiye, 38 puan ile tüm ülkeler arasında 96. sırada iken 38 OECD ülkesi arasında sondan ikinci sırada yani 37. sırada bulunmaktadır. 

Türkiye’nin konumunu diğer ülkelere göre daha net görebilmek için G-20 ve D-8 ülkelerinin Yolsuzluk Algı Endeksi’nde aldıkları puanlar ve sıralamalar ile grafikler hazırlanmıştır. G-20 ülkeleri arasındaki sıralamada Türkiye, Endonezya, Brezilya ve Arjantin ile aynı puan ve sıralamaya sahiptir. Dolayısıyla bu ülkeler ve Türkiye, G-20 ülkeleri arasında sonradan üçüncü sırada yer almaktadır. G-20 ülkeleri arasında ilk sırada Almanya 80 puan ile bulunmakta ve Birleşik Krallık 78 puan ile ikinci sırada yer almaktadır. D-8 ülkeleri arasında ise Malezya 48 puan ile ilk sırada iken Endonezya 38 puan ile ikinci sırada yer almaktadır. Nijerya ise 24 puan ile D-8 ülkeleri arasında son sırada yer almaktadır. Ayrıca bu grafiklerden hareketle D-8 ülkelerinin OECD ve G-20 ülkelerine kıyasla yolsuzluk algısı puanlarının daha düşük olduğu ve sıralamalarda çok daha geride yer aldıkları kolaylıkla söylenebilir.

Uluslararası düzeyde hazırlanan 2021 Yolsuzluk Algı Endeksi göz önünde bulundurulması gereken kayda değer ve güncel bir veridir. Türkiye’nin genel olarak yolsuzlukla ilgili son durumu önceki senelere kıyasla gerileme göstermiştir. 2014 yılından itibaren alınan puanda düşme mevcutken tüm ülkeler arasında sıralamada da gerileme mevcuttur. Endeksin sonuçlarına göre yolsuzluğun yaygınlaşmasını ve sıradanlaşmasını sağlayan faktör cezasızlık uygulamalarının sürmesidir (Uluslararası Şeffaflık Derneği, 2022). Teknoloji ve sosyal medya kullanımı ile ortaya çıkması daha kolaylaşan yolsuzluk toplumdaki güven ortamını ciddi seviyede sarsmaktadır. Şeffaflığı ve hesap verebilirliği yüksek olan ülkelerin kullandığı sistem ve uyguladığı politikalar incelenerek rol model almalı ve Türkiye için uygulanabilir hale getirilmelidir.

Kaynakça 

Tan, F. Z., Çekinmez, Ş. ve Erol, M. E. (2018). Türkiye’de yolsuzluk. Econder International Academic Journal, 2(2), 238-249. 

Transparency International (2022). Corruption perceptions index. 02 Şubat 2022 tarihinde https://www.transparency.org/en/cpi/2021/index/tur adresinden erişildi. 

Uluslararası Şeffaflık Derneği. (2021). Uluslararası şeffaflık örgütü 2021 yolsuzluk algı endeksı̇ sonuçlarını açıkladı. 02 Şubat 2022 tarihinde https://www.seffaflik.org/wp-content/uploads/2022/01/Yolsuzluk-Algi-Endeksi-2021-Basin-Duyurusu.pdf adresinden erişildi. 

Uluslararası Şeffaflık Derneği. (2021). Yolsuzluk nedir? 01 Şubat 2022 tarihinde https://www.seffaflik.org/yolsuzluk/yolsuzluk-nedir/ adresinden erişildi.