Küreselleşmenin etkisini giderek artırdığı göz önüne alındığında günümüzde neredeyse homojen nüfus yapısına sahip bir ülke bulunmamaktadır. Türkiye, transit ülke konumunda olması ve özellikle 1980’lerden sonraki dışa açılmaya yönelik tavrıyla mevcut yabancı nüfusunu artırmıştır. Geçici koruma altındakiler ve düzensiz göçmenler de düşünüldüğünde önemli bir orandan bahsetmek mümkündür. Yabancı nüfusun Türkiye’yi tercih etme sebepleri, ülkedeki dağılışı, bunun oluşturduğu etkiler ve bir arada yaşamaya ilişkin yapılacak politikalar incelenmesi gereken önemli hususlardır. Ancak tüm bunları içeren, ülkemizdeki yabancı uyruklu vatandaşlara ilişkin net bir harita çıkarmak oldukça zordur. Çünkü veriler düzenli olarak tutulmamaktadır.
2019 yılında ülkemizde bulunan yabancı uyruklu nüfus 1 milyon 531 bin 180’dir. Yabancı uyruklu nüfusta erkek oranı yüzde 50,80, kadın oranı ise yüzde 49,20’dir. 2020 yılında yabancı uyruklu nüfus bir önceki yıla göre yüzde 12,92 oranında azalarak 1 milyon 333 bin 410 olmuştur. 2020 yılında kadınlar yüzde 50,26 ile erkek oranını geçmiştir.
Vatandaşlık ülkesine göre yabancı nüfusu incelediğimizde; Irak 281 bin 74 kişi ile 2020 yılında en yüksek nüfusa sahiptir. Ardından 158 bin 252 ile Afganistan gelirken, Almanya 92 bin 284 ile üçüncü sıradadır. Mısır 25 bin 475 nüfus ile onuncu sırada yer almıştır.
Yabancı nüfusun en fazla olduğu illerde, 450 bin 584 kişiyi barındıran İstanbul ilk sırada yer almıştır. 156 bin 536 ile Ankara İstanbul’u takip etmiş, 94 bin 294 ile Antalya üçüncü olmuştur. Eskişehir 23 bin 517 yabancı nüfus ile ülkemizde en fazla yabancı nüfusa sahip onuncu ilimizdir.
İkamet izni ile ülkemizde bulunan yabancıların yıllara göre miktarı verilmiştir. 2010 yılında ikamet izni ile ülkemizde bulunan yabancı sayısı 182 bin 301’dir. 2019 yılına kadar bu rakam özellikle son üç yılda ciddi artışlar göstererek 1 milyon 101 bin 30 olmuştur. 2020 yılında ilk kez bir önceki yıla göre yüzde 19,47’lik bir azalmayla 886 bin 653’e gerilemiştir. 23 Eylül 2021 itibarıyla, bir önceki yıla göre yüzde 37,01 aratışla 1 milyon 214 bin 819 yabancı, ikamet izni ile ülkemizde bulunmaktadır.
İkamet iznine sahip uyruklara baktığımız zaman, 151 bin 533 kişi ile Iraklılar en fazla ikamet izni alan uyruk olmuştur. Türkmenistan 121 bin 892 ile ikinci sırada, Suriye ise 99 bin 677 ile üçüncü sıradadır. 29 bin 795 kişi ile Mısırlılar ülkemizde ikamet iznine sahip olan onuncu uyruktur.
İkamet izniyle ülkemizde bulunan yabancıların bulunma sebeplerine ilişkin çıkarımlar yapmak adına şekil oluşturulmuştur. 2021 yılında en yüksek orana sahip ikamet izni çeşidi yüzde 73,29 ile kısa dönemdir. Öğrencilik nedeniyle ikamet izni alan yabancıların oranı yüzde 7,32’dir. Aile ikamet izniyle ülkemizde bulunan yabancıların oranı ise yüzde 7,24’tür. 147 bin 621 yani yüzde 12,15 oranında yabancı, ülkemizde diğer sebepler ile ikamet iznine sahiptir.
23 Eylül 2021 itibarıyla, ikamet izni çeşidine göre en fazla nüfusa sahip ilk üç uyruk incelenmiştir. Kısa dönem ikamet izni alanlardan, Irak 141 bin 129 kişi ile birinci, Türkmenistan 98 bin 834 ile ikinci, Suriye 85 bin 893 ile üçüncü sıradadır. Öğrenci ikamet izinlerinde 10 bin 111 kişi ile Türkmenistan birinci, 8 bin 920 ile Azerbaycan ikinci 6 bin 514 ile İran üçüncüdür. Aile ikamet izinlerinde ise 12 bin 40 kişiyle Azerbaycan birinci sırada, 6 bin 771 ile Rusya ikinci, 6 bin 418 ile Ukrayna üçüncü sırada yer almaktadır.
Türkiye’de 2019 yılı itibarıyla toplam yabancı uyruklu nüfusun yaş ve cinsiyete göre dağılımı şekilde gösterilmiştir. Türkiye’de toplam yabancı nüfusun 20-24 yaş aralığında yoğunlaştığı görülmektedir. Bu yaş aralığındaki erkek oranı yüzde 57,26 iken kadın oranı yüzde 42,74’tür. 25-29 yaş aralığındaki nüfus ise en fazla miktara sahip ikinci aralıktır. Türkiye’deki 2019 yılı itibarıyla toplam yabancı nüfusta, yüzde 50,28 erkek, yüzde 49,72 kadın oranıyla 75 yaş ve üzeri nüfus en az miktara sahip yaş aralığıdır. Türkiye’de ikamet eden 29 yaş ve üzeri yabancı nüfus incelendiğinde, yaş arttıkça sayıların azaldığı görülmektedir. Dolayısıyla Türkiye, çeşitli sebeplerle ikamet etme adına genç yabancı nüfusa daha fazla hitap ediyor denebilir.
Yabancı nüfusun varlığına dair veriler ülkeler için önemlidir. Bununla ilgili her ülke kendisi bazı kıstaslar oluştururken uluslar ötesi yapılar da mevcuttur. Türkiye’de ikamet izni ile bulunan yabancı nüfus giderek artmaktadır ve yabancı nüfusta gençler yoğunluktadır. Ülkemizde ikamet eden yabancı nüfusta, eğitim sebebiyle ülkemizin tercih edilme oranının düşük olduğu görülmektedir. Ülkemiz, Irak, Afganistan, Suriye örneklerinde görüldüğü gibi güvenlik talebiyle sığınılan ülkeler arasındadır. Avrupa’dan gelenlerin sayısı oldukça düşüktür. Çevre ülkelerde meydana gelen çatışmalar düşünüldüğünde Türkiye, düzensiz göçe önlem almanın yanı sıra yabancı nüfusun gelme sebebi, kalma süreci gibi bazı unsurları dikkatle değerlendirmelidir. Çünkü yabancı nüfusun artışı, düzensiz göçler ve geçici koruma altında bulunanlar, göçmen karşıtlığına yönelik söylemleri de artırmaktadır. Bu nedenle yabancı nüfusa yönelik politikaların yenilenmesi, şehirlere nasıl dağılacağının belirlenmesi ve birlikte yaşama kültürünün benimsenmesi önemlidir.
Bu analizi paylaş