Stockholm Uluslararası Barış Çalışmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) verilerine göre bütün dünyada küresel savunma harcamaları, son yedi yılda sürekli artış göstermiş ve 2021’de 2 trilyon doların üzerine çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Birçok sektörün daralma yaşadığı ve ekonomik gerilemenin olduğu COVID-19 sürecinde dahi küresel savunma harcamaları rekor seviyeleri ulaşmıştır (Bicer, 2022). Salgın sürecinde nominal olarak %3,9, reel olarak %2,6 artarak 1,98 trilyon dolara çıkmıştır.
2015 - 2020 yılları arasında küresel savunma harcamasının dünya GSYH’sindeki payı ile Türkiye rakamları karşılaştırıldığında anlamlı bir fark görülmektedir. Bu yıllar arasında dünya ortalamasındaki oran sürekli azalma gösterirken Türkiye’deki durum aksi bir biçimde yukarı doğru ivmelenmektedir. 2020 yılında küresel savunma harcamalarının dünya GSYH içerisindeki payı % 2,36 iken Türkiye Gayrisafi Yurtiçi Hasılasının % 2,77’si ile askeri harcama yapmıştır.
Bu oranın dünya ortalamasının üzerinde olması ilk bakışta Türkiye’nin bölgesel çatışma alanlarına olan yakınlığı, bilhassa Suriye, Azerbaycan, Ukrayna gibi ülkelerin durumu, ayrıca Türkiye’nin Akdeniz başta olmak üzere jeostratejik bölgelerdeki varlığı ile ilişkilendirilebilir. Türkiye’nin 2015 yılındaki askerî harcaması 16,5 milyar dolar iken 2020 yılına gelindiğinde bu 19,2 milyar dolara çıkmıştır ve bu yıllar arasında savunma harcamalarının GSYH’sindeki oranı sürekli artmıştır. 2011 - 2020 arasında Türkiye’nin savunma harcamaları ve bu harcamaların GSYH’deki oranı incelendiğinde görülen farklılık politika yapım biçimini ve değişen dış politika perspektifini göstermektedir.
2010’lu yıllarla birlikte savunma sanayii alanında hem kamu hem de özel sektör yatırımlarının arttığı; nitelikli ve köklü değişikliklerin yaşandığı görülmektedir. Savunma sanayii ile ilgili resmî birim daha önce Milli Savunma Bakanlığı’nda müsteşarlık seviyesindeyken 2018 yılında T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı olarak yeniden yapılandırılmıştır. Dünyanın en büyük 100 savunma sanayii firması listesinin 2020 yılı verilerinde Türkiye 7 şirket ile ABD, İngiltere ve Çin’in ardından en fazla firması bulunan 4’üncü ülke olmuştur. (Defence News, 2022) Son on yılda proje sayısı sürekli artmış; savunma sanayii toplam sözleşme bedeli, cirosu ve ihracatı pandemi süreci haricinde artış göstermiştir.
Türkiye’nin toplam savunma proje sayısında her yıl artış yaşanmış ve 2021 yılında 793 projeyle 64,8 milyar dolarlık proje hacmine ulaşılmıştır. 2015’de 4,91 milyar dolar olan sektörün toplam cirosu dört yıl gibi kısa bir sürede iki katından daha fazla artmıştır. 2019 yılında 10,9 milyar dolar seviyesine ulaşan sektör cirosu 2020 yılında COVID-19 sürecinin de etkisiyle 8,9 milyar dolara gerilemiştir. 2021 yılında gösterdiği iyi performans neticesinde yıllık ciro da tekrar 2019 yılı seviyelerine ulaşmıştır.
Türkiye’nin savunma sanayii ihracatı verileri sektör cirosuyla benzer bir seyir izlemektedir. İhracat son yıllarda sürekli artış gösterirken 2020 yılında bir düşüş yaşamış ancak 2021 yılında bu durum telafi edilmiştir. Sektörün 2021 yılı ihracatı, 3,22 milyar dolar ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Savunma sanayii ihracatı sektörün devamlılığı için hayati bir öneme sahiptir. Bu sebeple sürdürülebilir ve güçlü ihracat için sektör içerisindeki ekonomik, yapısal ve kurumsal problemlerin giderilmesi gerekmektedir.
Savunma sanayindeki ihracat-ithalat dengesi 2010’lu yıllar boyunca dalgalı bir seyir izlese de 2021 yılında 3,22 milyar dolar ihracata karşılık 2,06 milyar dolar ithalat yapılarak 1 milyar doların üzerinde fazla vermesi değerli bir göstergedir. Türkiye menşeli yerli insansız hava araçlarının 2022 yılında Karabağ ve Ukrayna’daki düzen değiştiren (game changer) başarısı tüm dünyanın dikkatini çekmiştir (Cumming 2022; Witt 2022). Bu sebeple kendini sahada ispatlamış Türk savunma sanayii ürünlerine olan talep gelecekte artarak devam edeceği ve sektörün dış ticarette fazla vermeye devam edeceği düşünülmektedir.
Kaynakça
Bicer, Aysu. (2022). “World military spending last year reached all-time high of $2.1T”. Anadolu Agency. 06 Eylül 2022 tarihinde https://www.aa.com.tr/en/economy/world-military-spending-last-year-reached-all-time-high-of-21t/2573351 adresinden erişilmiştir.
Cumming, Ed. (2022). “The Game-Changing Turkish Drones Tormenting the Russians”. The Telegraph, Mayıs 16.
Defense News. (2022). Top 100 | Defense News, News about defense programs, business, and technology. 06 Eylül 2022 tarihinde https://people.defensenews.com/top-100/ adresinden erişilmiştir.
SASAD. (2022). 2021 Performans Raporu. 07 Eylül 2022 tarihinde https://www.sasad.org.tr/uploaded/Sasad-Performans-Raporu-2021.pdf adresinden erişilmiştir.
SIPRI. (2022). SIPRI Military Expenditure Database. 05 Eylül 2022 tarihinde https://milex.sipri.org/sipri adresinden erişilmiştir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı SSB. (2022). MEVCUT DURUM TÜRK SAVUNMA SANAYİİNİN 2021 YILI PERFORMANSI. 05 Eylül 2022 tarihinde https://www.ssb.gov.tr/Website/contentList.aspx?PageID=48&LangID=1 adresinden erişilmiştir.
Witt, Stephen. (2022). “The Turkish Drone That Changed the Nature of Warfare”. The New Yorker, Mayıs 9.
Bu analizi paylaş