Örgün ve yaygın eğitimle beraber insanların günlük deneyimleriyle edindikleri beceri, bilgi, tutum ve davranışları da kapsadığı varsayılan (Laal ve Salamati, 2012: 399) hayat boyu öğrenme, bir toplumda formel sistemin dışında eğitimle alakalı genel potansiyeli genişletmeyi amaçlar. Sanayi toplumundan bilgi toplumuna geçişte eğitim sistemine atfedilen rol ve anlamların dönüşmesiyle daha da yaygınlık kazanan yaşam boyu öğrenme felsefesi, ülkemizde bilhassa 2000’li yıllar itibariyle belirgin biçimde öne çıkmaya başlamıştır (Güleç, Çelik ve Demirhan, 2012: 35). Bu bağlamda, Türkiye’de halk eğitiminin tarihini 1940’larda kurulan Köy Enstitüleri’nden başlayıp günümüze uzanan bir hat içerisinde ele almak mümkündür. Hem bireysel farkındalık kazandırmada hem de kişinin içinde bulunduğu toplulukla bağını kuvvetlendirmede etkin rol oynayan hayat boyu öğrenme, yerel, merkezî, resmî ve sivil birçok kurum ve birimlerden farklı ölçekteki girişimlerle desteklenmektedir. Bununla beraber, Türkiye’de yetişkin eğitiminin desteklenmesi ve yaygınlaştırılması için gerçekleştirilen kurumsal girişimlerin tek çatı altında toplanması, ayrıca eğitim kaynak ve materyallerine ulaşımın kolaylaştırılması gerektiğini ileri süren araştırmalar da mevcuttur (Kayman, İlbars ve Altuner, 2012: 5861).
Hayat boyu öğrenme veya ‘sürekli eğitimin’ bileşeni olarak değerlendirilen yaygın eğitimin son yıllarda özellikle kurumsal düzeyde kapsamını genişlettiği söylenebilir. 2010-2017 yılları arası bağlı oldukları kurum/kuruluşlara göre yaygın eğitim veren kurs verileri incelendiğinde en yüksek artışın süreçte yaklaşık 5 katlık fark kat eden vakıf veya derneklere bağlı kurs sayılarında olduğu görülmektedir. Bu oranı 7 senede sayısı neredeyse 2 katına çıkan üniversiteye bağlı kurs sayıları izlemektedir. Yükselişe geçenlerin aksine sürekli eğitim imkânı sunan kurumlarda küçülme veya azalmaya giden birimler de söz konusudur. Öncelikle, zaten 2010 senesinde de küçük bir orana sahip konfederasyon ve sendika kurslarının sayısı, 2017’e değin gittikçe azalarak 907’den 690’a düşmüştür.
Benzer şekilde, Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü’ne bağlı kurum sayıları da yaklaşık yüzde 24 oranında azalarak 1339’dan 1019’a gerilemiştir.
Diğer gelişmekte olan ülkelerdeki gibi Türkiye’de de yaşam boyu öğrenim alanında karşılaşılan başlıca problemlerden biri eğitmenlerin yetişkin eğitimi konusunda uzmanlaşamamasıdır. Söz gelimi, yaygın eğitim alanında 2008 senesinde kaleme alınan bir çalışmada Halk Eğitim Merkezleri’nde görev alan tam zamanlı eğitmenlerin çoğunun yetişkin eğitimi konusunda herhangi bir eğitim almamış örgün okul öğretmenleri olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca merkezlerdeki yarı zamanlı eğitimcilerin çoğunluğu genellikle lise mezunu ve öğretmenlik sertifikası olmayan usta zanaatkârlardır, dolayısıyla akademik yeterlilik belgesine sahip akademisyen sayısı yeterli değildir (Ünlühisarcıklı, 2008: 148). Ancak 2000’lerin ilk on yılında yayımlanan bu çalışmada bahsedilen güçlüklerin günümüzde ne denli geçerli olduğu güncel ve detaylı bir araştırmayı gerekli kılmaktadır.
Yıllar içerisinde yaygın eğitim kurslarını bitirenler cinsiyet bazında analiz edildiğinde erkeklerin sayısının kadınlardan daha fazla olduğu göze çarpmaktadır. Her iki cinsiyet için de sayı seneler içinde artış göstermekle beraber; 2017 yılında 2,3 milyon kadın ve 2,8 milyon erkeğin kursiyer eğitimini tamamladığı görülmektedir. Bu tablo bir yönüyle erkeklerin kayıtlı istihdamda daha yüksek bir orana sahip olmaları dolayısıyla mesleki ve iş yeri eğitimi dâhil alternatif öğretim imkânlarına daha kolay erişebilmeleri ile açıklanabilir. Bununla beraber, mevcut sistem içerisinde yetişkin eğitimi imkânlarının kadınları mental ve sosyal anlamda güçlendiren başlıca kanallardan biri olduğu da literatürde altı çizilen bir noktadır. Bahsedilen eğitimler neticesinde kadınların iletişim becerilerinin ve özgüvenlerinin arttığı, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri gibi konularda farkındalıklarının yükseldiği, psikolojik açıdan güçlendikleri tespit edilmiştir (Ortaköylü-Uysallı, 2017: 7).
Kaynakça
Güleç, İ., Çelik, S. ve Demirhan, B. (2012). Yaşam boyu öğrenme nedir? Kavram ve kapsamı üzerine bir değerlendirme. Sakarya University Journal of Education, 2(3), 34-48.
Kayman, E. A., Ilbars, Z. ve Artuner, G. (2012). Adult education in Turkey: In terms of lifelong learning. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 46, 5858-5861.
Laal, M. ve Salamati, P. (2012). Lifelong learning; why do we need it?. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 31, 399-403.
Ortaköylü-Uysallı, Z. D. (2017). Empowerment of women through non-formal education programs in Turkey (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Ünlühisarcıklı, Ö. (2008). Adult and further education: Systematic and historical aspects of non-formal education in Turkey. A. Nohl, A. Akkoyunlu-Wigley ve S.Wigley (Ed.), Education in Turkey içinde (ss. 131-150). Münster: Waxmann Verlag Muenster/New York.
Bu analizi paylaş