Türkiye’de nüfusun yaşlanmasına bağlı ortaya çıkan demografik dönüşüm hanehalkı profillerine beklenen şekilde yansımaktadır. ABD ve Avrupa ülkelerinde daha yaygın karşımıza çıkan tek kişilik hane olgusu Türkiye için yeni sayılmakla beraber, ülkemizde bahsedilen hanelerin önemli bir kısmı yaşlılardan oluşmaktadır (Arun, 2014, s. 7). Tek başına yaşayan yaşlı bireyler için banyo yapma dahil birçok öz bakım uygulaması ve fizyolojik ihtiyaç giderilmesi ve yerine getirilmesi güç pratikler haline gelmektedir. Bu noktada devlet birimlerinin yaklaşan sosyal riskleri göz önünde bulundurarak evde bakım ve sağlık hizmetlerinin ulaşılabilirliğini artırmaları refah düzeyine olumlu yansıyacaktır. Ayrıca, kurum bakımının yüksek maliyeti ve bireylerde yabancılaşma, yalnızlık, çökmüşlük gibi hisleri tetiklemesi evde sağlık ve bakım hizmetlerini makul bir alternatif olarak öne çıkarmaktadır (Aslan, Uyar ve Güzel, 2018, s. 53).
Türkiye’de tek kişilik yaşlı hanehalklarının toplam tek kişilik hanehalkları içindeki oranı 2019’dan 2020’ye 0,2 puan azalarak yüzde 33,8’den yüzde 33,6’ya gerilemiştir. Her ne kadar son bir senede ufak da olsa bir küçülme gözlemlense de, hâlâ tek kişilik hanehalklarının üçte birini oluşturan tek kişilik yaşlı hanehalkı oranı oldukça dikkate değer bir konumda durmaktadır. Yukarıda da değinildiği gibi tek yaşayan yaşlı bireyler sağlık ve bakım hizmetleri noktasında büyük bir ihtiyaç talebi oluşturmaktadır. Bu bağlamda, hane gereksinimlerine ve yapısına duyarlı bir politika modeli inşa etmek amacıyla doğru bir harita çıkarılması önemlidir.
Örneğin, tek kişilik yaşlı hanehalkları cinsiyet bazında analiz edildiğinde kadın ve erkekler arasında büyük bir uçurum göze çarpmaktadır. 2020 senesinde tek yaşayan yaşlı kadın hanehalklarının oranı yüzde 75,3 iken; erkekler için bu oran yalnızca yüzde 24,7’dir. Bu tablo, Türkiye’de yaşlı kadınların en büyük sorunu (Arun ve Arun, 2011) şeklinde addedilen dulluğun neden ve sonuçlarıyla beraber değerlendirilebilir. Zira yaşlılıkta ortaya çıkan eşitsizliklerde maddi durum kadar medeni durum ve toplumsal cinsiyet de rol oynamaktadır. Örneğin dünya genelinde ve Türkiye’de kadınların erkeklerden daha uzun yaşam süresine sahip olmalarıyla toplumda marjinalleştikleri ve ilerleyen yaşlarda evli kalma olasılıklarının erkeklere kıyasla dramatik şekilde azaldığı belirtilmektedir (Arun ve Arun, 2011).
Kadınların ileriki yaşlarını dul geçirmeleri bittabi tek başına yaşayan yaşlı kadın hanehalkı oranını da genişletmektedir. TÜİK’in verilerine bakıldığında 2017 itibarıyla eşi ölmüş yaşlı kadınların oranının aynı konumdaki erkeklerin oranının 4 katından fazla olduğu görülmektedir. Eşi ölmüş yaşlı kadın ve erkekler arasındaki bu ciddi fark yukarıdaki argümanı destekler görünmektedir.
En az bir yaşlı fert bulunan hanehalklarının toplam nüfus içindeki oranı 2019’dan 2020’ye yüzde 23,5’ten yüzde 24’e yükselmiştir. Buradan toplam hanelerin çeyreğinin, yaşlı bireylerle temasta olduğu görülmektedir. Kamuoyunda yaşlı bakımına dair bilgi ve bilinç düzeyinin ne seviyede olduğu bu noktada daha fazla önem kazanmaktadır. Konuyla ilgili yapılmış birçok araştırmada ortaya konduğu üzere (Unver, Basak, Tosun, Aslan ve Akbayrak, 2016, s. 170) hasta aile bireyinin bakımını üstlenen kişiler genelde hastanın eşi ve/veya çocukları olmaktadır. Bütüncül bakım bağlamında bakım verenler eğitim ve sosyal destek ağlarına ilişkin faaliyetlerle güçlendirilirse yaşlıların sağlık durumlarının çok daha iyi olacağı ön görülmektedir (Unver, Basak, Tosun, Aslan ve Akbayrak, 2016, s. 171).
Kaynakça
Arun, Ö. (2014). ‘Que vadis’ Türkiye? 2050’ye doğru yaşlanan Türkiye’yi bekleyen riskler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 1-12.
Arun, Ö. ve Arun, B. K. (2011). Türkiye'de yaşlı kadının en büyük sorunu: Dulluk. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 10(4), 1515-1527.
Aslan, Ş., Uyar, S. ve Güzel, Ş. (2018). Evde sağlık hizmetleri uygulamasında Türkiye. Sosyal Araştırmalar ve Yönetim Dergisi, (1), 45-56.
Unver, V., Basak, T., Tosun, N., Aslan, O. ve Akbayrak, N. (2016). Care burden and self-efficacy levels of family caregivers of elderly people in Turkey. Holistic Nursing Practice, 30(3), 166-173.
Türkiye İstatistik Kurumu (2021, 18 Mart). İstatistiklerle yaşlılar 2020 [Basın bülteni]. 30 Mayıs 2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Elderly-Statistics-2020-37227 adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş