Bilgi ve iletişim teknolojilerinin hızla gelişmesine paralel olarak kültür endüstrilerinin ülke ekonomilerine yaptığı katkının payı gün geçtikçe artmaktadır (Emilia, Vergil ve Monica, 2008). Sinema, tiyatro, opera, bale gibi aktivitelerin yaygınlaşması, bir yandan kültürel istihdamın önünü açarak ekonomik kalkınmaya hizmet ederken diğer yandan bireyleri psikolojik ve sosyal açıdan besleyerek toplumsal gelişmişlik düzeyini ileri taşımaktadır. Kültürel aktivitelere katılım ve öznel iyi oluş üzerine yapılan birçok araştırma iki değişken arasında pozitif bir ilişkiye işaret etmektedir (Ateca-Amestoy, Gerstenblüth, Mussio ve Rossi, 2016: 231). Bununla beraber, sağlık çalışanlarının farklı türlerden kültürel aktivitelere katılma sıklığı ile iş yerinde yaratıcı ve iyi olma durumları arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırmada (Tuisku, Pulkki-Raback, Ahola, Hakanen ve Virtanen, 2012), kültürel etkinliklere katılım sıklığındaki artış, iş yerinde iyi olma hali ile ilişkilendirilmiştir. Araştırma sonucunda sağlık çalışanlarının mesleki açıdan iyi oluş seviyelerini yükseltmede kültürel aktivitelerin destekleyici rolü vurgulanmıştır. Bu çıkarım alanda daha önce yapılmış çalışmaların bulgularıyla da uyumlu gözükmektedir. Örneğin; çeşitli alanlardan kültürel etkinliklere katılım ile öznel iyi oluş arasındaki korelasyon Meksika bağlamında incelendiğinde katılım ile sübjektif iyi oluş bileşenleri arasında yine pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Bu bulgudan yola çıkan araştırmacılar kültürel aktivitelere katılımdaki düşüşün risklerine ve Meksika’da bireylerin sübjektif iyi oluşu üzerindeki olası etkilerine dikkat çekmişlerdir (Reyes-Martinez, Takeuchi, Martinez-Martinez ve Lombe, 2021).
Yaygın kültürel aktivitelerin başında gelen tiyatro ve sinemaya dair salon, seyirci, film ve oyun istatistiklerinin yıllar içinde nasıl bir seyir izlediği önemli bilgiler sunmaktadır. Her ne kadar seneden seneye düşüşler gözlemlense de tiyatro seyircilerinin sayısı 2010’dan 2018’e 5,4 milyondan 7,9 milyona yükselerek yüzde 50’ye yakın artış göstermiştir. Aynı dönemde sinema seyircisi sayısı da 35,7 milyondan 64,7 milyona çıkarak yaklaşık yüzde 81 oranında epey büyük ölçekli bir artışa imza atmıştır. Ancak 2018 itibariyle her iki gösterge için de bir azalış trendi söz konusu olmuş, özellikle 2019’dan 2020’ye tiyatro ve sinema seyirci sayılarında keskin bir düşüş yaşanmıştır. Buna göre yalnızca 1 yılda tiyatro seyirci sayısında yüzde 43, sinema seyircisi sayısında ise yüzde 69,5 azalma meydana gelmiştir.
2020 senesinde COVID-19 pandemisi nedeniyle kapatılan salonlar ve yasaklanan toplu etkinlikler bu ani ve şiddetli düşüşün altında yatan temel sebeplerdendir. Benzer şekilde, 2010’dan 2019’a sayıları sırayla yüzde 109 ve yüzde 54 artan tiyatro ve sinema salonları, 2019’dan 2020’ye azalmıştır. 2012-2019 seneleri arasında devamlı artan film ve tiyatro oyunlarının sayısı ise yine pandeminin etkisiyle 2020’de sırayla yüzde 62 ve yüzde 36,3 azalmıştır. 2019’a değin sinema ve tiyatro alanında birçok göstergede yükselişin söz konusu olması, salgının yarattığı sekte yaşanmasa idi bu alanlarda kazanılan ivmenin devam etmesinin muhtemel olacağını düşündürmektedir.
Küresel salgının kültür ekonomisi üstündeki yıkıcı etkileri; opera ve bale salonların seyirci, müzelerin ise ziyaretçi sayılarındaki değişim üzerinden de sarih biçimde anlaşılmaktadır. 2016’dan 2019’a neredeyse iki katına çıkan müze ziyaretçi sayısı, 2019-2020 arası yüzde 74,4 azalarak radikal bir düşüş yaşamıştır. Ziyaretçi sayısındaki bu düşüşe rağmen aynı dönemde müze sayısındaki artış ise dikkat çekicidir.
[graph_b0511cc2a9349ed86c1b4594faba6e7ef4831970]
Opera ve bale seyircisi sayılarındaki değişime bakıldığında ise 2015’ten 2019’a düzenli artan sayının pandemi döneminde yüzde 20,5 azaldığı görülmektedir. Benzer biçimde, 2017’den itibaren azalış eğiliminde olan opera ve bale oyun sayısı son olarak 2020’de 165 olarak tespit edilmiştir.
[graph_12e6826840a722fee8a53bdf15ce32b18eda7b14]
Salgının getirdiği kısıtlamalar her sektörde olduğu gibi eğlence sektöründe de kısa, uzun ve orta vadeli zorluklar ortaya çıkarmış; kimi alanlarda alternatif dijital uygulamalar geliştirilerek bu güçlüklerin üstesinden gelinmeye çalışmıştır (Yeşil ve Bulduklu,2020: 961). Bu bağlamda internetten yayınlanmaya başlanan tiyatro oyunları, film kiralama imkânı sunan dijital platformlar pandemi sonrası dönüşümün kültür-sanat bağlamındaki yansımaları olarak ele alınabilir.
Kaynakça
Ateca-Amestoy, V., Gerstenblüth, M., Mussio, I. ve Rossi, M. (2016). How do cultural activities influence happiness? Investigating the relationship between self-reported well-being and leisure. Estudios Económicos (México, DF), 31(2), 217-234.
Emilia, T., Vergil, V. ve Monica, T. (2008). The impact of cultural-creative industries on the economıc growth-a quantitative approach. Annals of the University of Oradea, Economic Science Series, 17(2), 934-940.
Reyes-Martínez, J., Takeuchi, D., Martínez-Martínez, O. A. ve Lombe, M. (2021). The role of cultural participation on subjective well-being in mexico. Applied Research in Quality of Life, 16(3), 1321-1341.
Tuisku, K., Pulkki-Råback, L., Ahola, K., Hakanen, J. ve Virtanen, M. (2012). Cultural leisure activities and well-being at work: A study among health care professionals. Journal of Applied Arts ve Health, 2(3), 273-287.
Yeşil, M. M. ve Bulduklu, Y. (2020). Media, sports and entertainment industry in the post-pandemic period. M. Şeker, A. Özer ve C. Korkut (Ed.), Reflections on the pandemic in the future of the World içinde (ss. 959-986). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
Bu analizi paylaş