Üniversite öğrencilerinin en temel haklarından birisi olan barınma ihtiyacı, özellikle son zamanlarda “Barınamıyoruz” hareketi ile gündeme gelmektedir. Bu durum da yükseköğretimde yurt kapasiteleri, özel öğrenci yurtlarının niceliklerine dair güncel bir sorun oluşturmaktadır. Özel öğrenci yurtları ve Kredi ve Yurtlar Kurumu’nun (KYK) yurtları ülke genelinde öğrencilerin kalabilecekleri yurtlardır. Üniversite sayısının artması ile artan öğrenci sayısı haliyle yurt sayılarının artması talebini de gündeme getirmektedir. Dolayısıyla bu kısımda lisans öğrencilerinin yurt arz talebi MEB örgün eğitim istatistiklerinden hareketle incelenmiştir.
Şekilde 2011/12-2020/21 yılları arasında KYK’nın toplam yurt sayısı verilmiştir. Görüldüğü üzere 2011/12 yılından 2014/15 yılına kadar olan az miktardaki artış, 2015/16 yılında neredeyse yüzde 51 olmuştur. 2016-18 yılları arasında devam eden yurt sayısındaki artış 2019/20 yılından 2021’e geçildiğinde düşme göstermiştir. 2016-2020 yılları arasında az miktarda seyreden artış, 2021 yılına gelindiğinde yerini azalmaya bırakmıştır. Her yıl üniversite sınavına girip yerleşen öğrenci miktarı düşünüldüğünde yurt miktarı ve kapasitesinde azalma yerine artma olması gerekmektedir. Özellikle pandemi döneminde öğrenci evlerini ve yurtlarını boşaltmak zorunda kalan üniversite öğrencileri 2021/2022 eğitim öğretim yılında ev ve yurt bulmakta oldukça zorlanmışlardır. 2020/21 yılındaki yurt kapasitesindeki azalma ve fahiş ev kiraları nedeni ile kalacak yer bulmakta güçlük çekmişlerdir.
Yükseköğretime yeni kayıt yaptıran ve toplam öğrenci sayısı 2020/21 yılı kapsamında ele alındığında lisansta eğitim gören öğrencilerin sayısı en fazladır. Yaklaşık 4,7 milyon öğrencinin bulunduğu lisans seviyesine 2020/21 senesinde 816 bin öğrenci yeni kayıt yaptırmıştır. Ön lisans seviyesinde öğrenim gören öğrenci sayısı yaklaşık 3 milyondur. Yine yaklaşık 790 bin öğrenci yeni kayıt yaptırmıştır. Ön lisans ve lisans seviyesindeki öğrenciler, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin toplam sayısının 17 katıdır. Burada yoğunluk olarak yurt ihtiyacı bulunan öğrencilerin lisans ve ön lisans öğrencileri olduğu tahmin edilmektedir.
Grafikte öğrencilerin KYK’dan aldıkları burs miktarı ve dolar cinsinden karşılığı verilmiştir. Burs miktarları TL cinsinden artıyor gibi görünse de alım gücünü dolar üzerinden düşündüğümüzde 2021 yılına kadar sürekli düşüş olduğu görülmektedir. Görüldüğü üzere KYK’nın yurt kapasitesi ve öğrenci sayısındaki artış paralel olarak seyretmemektedir. Tüm bunlara ek olarak burs miktarları da öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamada yetersizdir.
Devlet kurumlarının yanı sıra özel öğrenci yurtlarının sayılarına baktığımızda özel öğrenci yurtları KYK’nın yurtlarına göre daha fazla sayıdadır. 2011/12 yılından 2015/16 yılına kadar olan artış 2016/17 yılında düşmüştür. İkinci bir düşme ise pandemi dönemi 2020/21 yılında gerçeklemiştir. Dolayısıyla pandemi döneminde hem özel öğrenci yurtları hem de devlet öğrenci yurtlarının sayısında azalma görülmüştür.
Özel öğrenci yurtlarında kalan yükseköğretimdeki öğrenci sayılarına baktığımızda öğrenci sayıları 2019/20 yılına kadar sürekli bir artış göstermiştir. Kadın ve erkek öğrenci sayılarına dikkat edildiğinde kadınların erkeklerden daha fazla miktarda özel yurtta kaldığı görülmektedir. 2019/20 yılında cinsiyetler arası bu fark diğer yıllara kıyasla en fazla olarak yaklaşık 30 bin olmuştur. 2020/21 eğitim öğretim yılında ise salgın nedeniyle yurtların kapanmasının etkisi ile yaklaşık 200 binlerde olan özel yurtta kalan öğrenci sayısı 4 bine düşmüştür. Salgın nedeni ile evinden ve yurdundan çıkmak zorunda kalan öğrenciler 2021/22 eğitim öğretim yılı başlangıcında eğitimin çevrimiçi veya yüz yüze devam edeceğinin kesinleşmemesi sonucunda barınma ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kalmışlardır. Sonuç olarak, öğrenciler ev kiralarındaki fahiş artış, öğrenci yurtlarının ve KYK burslarının yetersiz olması ile barınamama gibi somut problemler ile karşı karşıya kalmaktadır.
Kaynakça
Sosyal Demokrasi Vakfı (SODEV). (2021). Yükseköğretimde yurt sorunu. 11 Kasım 2021 tarihinde https://sodev.org.tr/wp-content/uploads/2021/09/SodevGenc_Yukse kogrenimde_Barinma_Sorunu_Raporu_Eylul2021.pdf adresinden erişildi.
YÖK İstatistikleri. (2021). 2020-2021 öğretim yılı yükseköğretim istatistikleri, öğrenci sayıları özet tablosu. 12 Kasım 2021 tarihinde https://istatistik.yok.gov.tr adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş