Türkiye’deki Veri Kaynakları

Veriler, sayısal değerlerle ekonomik, siyasal, sosyolojik durumları okuyabilmemizi ve anlayabilmemizi sağlayan araçlardır. Ülkeler, politika üretmek ve ülke adına karar verebilmek için verileri kullanarak geleceğe dair stratejiler uygulamaya çaba gösterirler. Burada verilerle ilgili hayati öneme sahip olan diğer husus, veri kaynaklarının geçerli ve güvenilir olmasıdır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Yükseköğretim Kurumu (YÖK), Adalet, Aile ve Sosyal Hizmetler, İçişleri ve Sağlık Bakanlıkları, Emniyet ve Güvenlik Müdürlüğü gibi resmi kurumlar, belirli periyotlarla ulusal verileri/kayıtları belirli bir standartta erişime açıyor. Bu kaynakların yanı sıra çeşitli projeler ve akademik çalışmaların yayın ve rapor gibi çıktıları da önemli veri kaynaklarını oluşturuyor. 

Türkiye’deki veri kaynaklarını daha yakından incelediğimizde Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 1926 yılından beri aktif olarak Türkiye’ye dair veriler topluyor ve çalışmalar yürütüyor. Bunları bülten ve istatistiksel veri haline getirerek kamuoyu ile paylaşmaya devam ediyor. Adalet, eğitim, bilim, istihdam, sağlık, çevre gibi birçok alana dair veriler sunan TÜİK, toplam on yedi alanda istatiksel verileri bizlerle paylaşıyor. Bunlarla birlikte 2002 yılından itibaren düzenli olarak yürütülen Hanehalkı Bütçe Anketleri’nden (HHBA), ve 1988 yılında yeni bir yapıya kavuşturularak uygulanmaya devam eden Hanehalkı İş Gücü Anketleri’nden (HHİA) elde edilen veri setleri üzerine inşa edilen analizler hanehalkına yönelik birçok detaylı veriye erişmeyi mümkün kılıyor. Dolayısıyla TÜİK verilerinin, Türkiye’nin genelini veya belirli düzeylerini kapsaması, birçok alana dair periyodik bir biçimde toplanması ve paylaşılması bunların ötesinde güvenilir bir kaynak olması oldukça önemlidir. 

Yukarıda belirtildiği üzere bakanlıkların da yıllık veya belirli periyotlarla kamuoyu ile paylaştığı veriler ve raporlar mevcut. Örneğin Milli Eğitim Bakanlığı, Örgün Eğitim İstatistiklerini her eğitim öğretim yıllı bittikten sonra erişime açıyor. Aynı şekilde Adalet Bakanlığı, Adalet İstatistikleri adı altında açılan-karara bağlanan dava sayıları, dava konuları gibi birçok göstergeyi içinde barındıran verileri periyodik olarak paylaşıyor. Bununla birlikte bazı bakanlıklar, örneğin Gençlik ve Spor Bakanlığı, verileri erişime kapalı tutarak talep üzerine paylaşmayı tercih ediyor. Bu kaynaklar sayısal veriler ile objektif bakış açısını bizlere sunarken aynı zamanda yıllar içindeki değişimi de görmemize olanak sağlıyor. Haliyle özellikle politika üretimi için yanlılık bulundurmayan nesnel veriler bu alanlara ilgili kişilerin ve araştırmacıların başvuracağı vazgeçilmez birer kaynak oluyor. 

Politika üretimi için neden veri kaynakları temel alınmalı? Bu ayrı bir yazının konusu ancak burada şunu belirtebiliriz: Ülkenin refah seviyesini artırmak için var olan durumun tespit ve analizinin yapılmasıyla gerçekçi bir çözüm yolu bulunabilir. Bu amaca ulaşmak için veri kaynaklarının çeşitlendirilerek çoğaltılması ve kapsamının genişletilmesi sağlanmalıdır. Yukarıda proje ve akademik çalışmaların da veri kaynağı olduğunu belirtmiştik. Burada özellikle akademik çalışmaları destekleyen TÜBİTAK bu çalışmaların iş birliğini geliştirerek mevcut sorunların çözümünü teşvik ediyor. Araştırmacılara önemli bir bütçe ve çeşitli burs imkanları da sağlayan TÜBİTAK, üretilen verinin doğruluğunu da sınayan önemli bir kurum olarak işlev görüyor. TÜBİTAK ve benzeri kurumlar akademik çalışmaların belirli bir hedefe yönelik olmasını ve kalite açısından belirli bir standardın üzerine çıkılmasını sağlıyor. 

Sonuç olarak, Türkiye’de ulusal verinin TÜİK, bakanlıklar ve resmi kurumlar tarafından üretildiğini bunun yanında akademik yayın ve projelerin da önemli katkılarının olduğunu belirtebiliriz. Yukarıda da kısaca zikrettiğimiz gibi analizin doğru ve tutarlı olması, verinin güvenilir ve geçerli olmasına bağlıdır. İçinde bulunulan durumu tespit etmek ve çıkış noktalarını belirlemek için veri kaynaklarının periyodik olarak kamuoyu ve gerekli mercilerle ile paylaşılması gerektiğini tekrar vurgulamakta fayda görüyoruz.

Kaynakça

T.C. Adalet Bakanlığı. (2022). Adalet istatistikleri. Erişim adresi: https://adlisicil.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/adalet-istatistikleri-2020-yayinlanmistir17092021110723.

T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Erişim adresi https://www.aile.gov.tr/istatistikler/aile-ve-sosyal-politikalar-alanindaki-istatistikler/cocuk-hizmetleri-istatistikleri/. 

T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. (2022). Örgün Eğitim İstatistikleri. Erişim adresi https://sgb.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule.php?KNO=424. 

TÜBİTAK. (2022). Erişim adresi https://www.tubitak.gov.tr. 

TÜİK. (2022). Hanehalkı Bütçe Anketleri. Erişim adresi https://www.tuik.gov.tr/media/microdata/pdf/hanehalki-butce.pdf. 

TÜİK. (2022). Hanehalkı İş Gücü Anketleri. Erişim adresi https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwj_q6nw4Mz2AhUSQvEDHR0-CHUQFnoECAsQAQ&url=https%3A%2F%2Fdata.tuik.gov.tr%2FBulten%2FDownloadFile%3Fp%3DZxo29OpyCkF3sf4i6yuB8AV3w66WmpB8Ug6FWNXDXP6D0xDc64h1FGK5PoxSt1U%2FWG5aB8gDUo06z6sgHLnATbxCYc9SFLouCgpG1%2FHSPxM%3D&usg=AOvVaw2JaGBLOkqKXsfhQYR4-y3w. 

TÜİK. (2022). https://www.tuik.gov.tr. 

Yükseköğretim Kurumu. (2022). Yükseköğretim istatistikleri. Erişim adresi https://istatistik.yok.gov.tr.