Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi (1960-2024)

Demografik dönüşüm ve yaşlı nüfus oranındaki artışın en önemli nedenlerinden biri doğuşta beklenen yaşam süresinin yükselmesidir. Tıp ve teknoloji alanındaki gelişmeler insan ömrünü uzatmış, ancak yaşlı nüfusun artması sağlık hizmetleri ve bakım yükü açısından yeni politika alanlarını da gündeme getirmiştir. Türkiye’de 2002 yılında doğuşta beklenen ortalama yaşam süresi 72,5 yıl iken 2013 yılına kadar artarak 78 yıla ulaşmıştır. COVID-19 salgınının etkisiyle 2019- 2022 döneminde 77,7 yıla gerileyen yaşam süresi, 2025 yılı itibarıyla yeniden yükselerek 78,1 yıl olmuştur (TÜİK, 2025e). Kadınların yaşam beklentisi erkeklere kıyasla daha yüksektir. 2002 yılında kadınlarda doğuşta beklenen yaşam süresi 74,7 yıl, erkeklerde ise 70,5 yıldır. 2024 yılına gelindiğinde bu süre kadın- larda 80,7 yıla, erkeklerde ise 75,5 yıla yükselmiştir. Böylece kadınlar ve erkekler arasındaki yaşam süresi farkı 5,2 yıl olarak gerçekleşmiştir (TÜİK, 2025e). Eğitim düzeyi yükseldikçe beklenen yaşam süresi de artmaktadır. Ortaöğretim altı eğitim dü- zeyine sahip 30 yaşındaki bir kişinin ortalama 49,4 yıl daha yaşaması beklenirken, ortaöğretim mezunlarında bu süre 50,7 yıl, yükseköğretim mezunlarında ise 52,8 yıl olmaktadır (TÜİK, 2025b). Benzer şekilde ileri yaşlarda da eğitim düzeyi ile yaşam beklentisi arasında olumlu bir ilişki gö- rülmektedir. Örneğin ortaöğretim altı eğitim düzeyine sahip 60 yaşındaki bir kişinin yaklaşık 81,9 yaşına kadar yaşaması beklenirken, yükseköğretim mezunu bir birey için bu beklenti 84,4 yaşa kadar çıkmaktadır. Bu durum, eğitim düzeyi yükseldikçe yaşam süresinin her yaş grubunda art- ma eğilimi gösterdiğini ortaya koymaktadır.Türkiye’de doğuşta beklenen yaşam süresi 1960-1990 döneminde dünya ortalamasına yakın hatta kimi yıllar altında seyretmiştir. Bu yıllarda gelişmiş ülke gruplarına kıyasla çok daha dü- şük seviyededir. Ancak 2000’li yıllardan itibaren yaşam süresinde belirgin bir artış yaşanmıştır. Türkiye dünya ortalamasının üzerine çıkarak OECD ülkelerinin ortalamasına yaklaşmıştır. 2024 yılı itibarıyla Türkiye’de doğuşta beklenen yaşam süresi 78,1 yıldır. OECD ülkeleri (81,3) ve Avrupa Birliği ülkelerinde (80,8) yaşam süresi Türkiye’den yaklaşık 3 yıl daha yüksektir (World Bank, 2024).Ancak 1990’larda yaklaşık 7 yıl olan bu farkın önemli ölçüde azalması, Türkiye’nin son yıllarda ya- şam süresi artışı bakımından hızlı ilerleme kaydeden ülkeler arasında yer aldığını göstermektedir.