Meydana geldiği bölgede can ve mal kaybına sebep olan doğal afetler her ne kadar önlenmesi güç olsalar da belli birimler tarafından söz konusu kayıpları en aza indirmek için bir takım önlemler alınabilmektedir. Riskin yönetiminde oldukça önemli bir yerde duran bu tür çalışmalar Türkiye’de çoğunlukla İçişleri Bakanlığı’na bağlı bir birim olan Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından yürütülmektedir.
AFAD’ın yürüttüğü önlem amaçlı çalışmaların en önemlilerinden biri Gönüllülük Projesi’dir (AFAD, 2020). 2019 yılında başlayan bu projeyle afet öncesinde, afet esnasında ve sonrasında sağlık, beslenme, barınma ve psikososyal destek gibi ihtiyaç duyulan alanlarda görev alacak gönüllüler ile toplumun afetlere ve acil durumlara karşı daha dirençli hale getirilmesi amaçlanmaktadır.
Projenin başlangıç yılı olan 2019 yılında e-devlet üzerinden toplam 51.044 başvuru alınmıştır. Bu yıl aylara göre gönüllü başvurusunun nasıl seyrettiğine bakıldığında en fazla başvurunun Ağustos ayında yapıldığı görülür. 2019 yılının Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında doğal afetlerin artması ve AFAD’ın en fazla müdahalede bulunduğu aylar olması bireylerde farkındalığın artmasına sebep olmuştur. Bu durum Ağustos ayında gönüllülük başvuru sayısının artmasını açıklar niteliktedir. Aynı zamanda Temmuz ayında projenin daha iyi tanıtılmasının da başvurulardaki artışın temel sebeplerinden biri olduğu söylenebilir (AFAD, 2020).
Gönüllülük projesinin yanı sıra Türkiye’nin neredeyse tüm illerinde afetlere ve acil durumlara yönelik eğitimler verilmektedir. En fazla sayıda eğitim verilen iller sırasıyla İstanbul, Bursa ve Ankara’dır. 2019 yılında İstanbul’da afet ve acil durum yönetimine dair 149 bin 532 eğitim verilmiştir. Bunu 129 bin 856 ile Bursa ve 82 bin 274 ile Ankara takip etmiştir. İllerin büyüklüğü, nüfus yoğunluğu ve risk bölgesinde yer alıp almama durumları verilen eğitim sayısını etkilemektedir.
Herhangi bir acil durum esnasında en temel barınma ve yaşam ihtiyaçların karşılanabilmesi risk yönetiminin en önemli bileşenlerinden biridir. Bu nedenle 2014 yılında ülkenin 25 ilinde bu temel ihtiyaçları barındıran AFAD bölgesel lojistik merkezleri kurulmuştur. 2019 yılı itibariyle lojistik destek depo sayısı 55’e çıkarılmıştır (AFAD, 2020). Bu depolarda temel barınma ihtiyaçlarından çadır, yatak ve mutfak seti gibi diğer önemli temel ihtiyaçlar yer almaktadır. 2019 yılı itibariyle 78 bin çadır, 101 bin 370 yatak ve 19 bin 840 mutfak setinin stoklandığı görülür.
Bölgesel ve ulusal düzeyde gerçekleşen tatbikatlar da herhangi bir acil duruma hazırlıklı olunması adına yürütülen önlem amaçlı çalışmalardan biridir. 2019’da planlanan yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde tatbikatların büyük kısmının gerçekleştiği görülür. Yerel düzeyde planlanan tatbikatların yüzde 119’u gerçekleşirken, bölgesel düzeyde olanların yüzde 115’i gerçekleşmiştir. Ancak belirtmek gerekir ki; bölgesel ve ulusal düzeyde planlanan afet sayısının az olması gerçekleşme oranının yüksek olmasına sebebiyet vermiştir. Bölgesel düzeyde 13, ulusal düzeyde ise 1 tatbikat planlanmış ve gerçekleşmiştir.
Risk yönetimi yalnızca acil durum öncesinde yürütülen önlem çalışmalarını değil, herhangi bir acil durum esnasında nasıl eyleme geçildiğini de kapsamaktadır. Bu tür faaliyetleri kolaylaştırma amacıyla AYDES gibi çeşitli mekanizmalar üretilmiştir. Afet Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES) afet ve acil durumlarda tüm kaynakları etkin biçimde yönetmeye olanak sunan web tabanlı bir uygulamadır. Bu mekanizmaların da yardımıyla acil durumların türüne göre müdahale edilen olay sayısına bakıldığında mahsur kalma, ulaşım kazası ve kayıp gibi olaylara yönelik müdahale sayısının oldukça fazla olduğu görülür. Doğal afet söz konusu olduğunda ise sel/su baskını, yangın ve heyelan gibi olaylara yönelik müdahaleler ilk sıralarda yer almıştır.
NOT: Bu analiz yazısı AFAD’ın 2020 yılında yayınladığı Afet Yönetimi Kapsamında 2019 Yılına Bakış ve Doğa Kaynaklı Olay İstatistikleri başlıklı rapordan hareketle Hanife Kalkan tarafından kaleme alınmıştır.
Bu analizi paylaş