Gençler, sosyal değişimin rahatlıkla gözlemlenebildiği sosyal grupların başında geliyor. Bu noktada 18-24 yaş arası grubun eğilimlerini anlamak mevcut alışkanlıkların, trendlerin ve yaşam tarzlarını incelemede önemli bir yerde durmaktadır.
TÜİK, Türkiye’deki yaşam memnuniyetini ölçtüğü anket çalışmasında önemli gündelik yaşam pratiklerini ve kavramlarını analiz etmeye çalışmıştır. Bu noktada katılımcılara diğer bireylerin kişinin aile yaşam tarzını, eğitim durumunu, eve giriş çıkış saatlerinin nasıl algıladıklarının öneminin yanı sıra sahip olunan meslek, dini inanç, siyasi görüş gibi konuların ne sıklıkla bir toplumsal baskı algısı olarak karşılarına çıktığı sorulmuştur. Bu sorulara verilen yanıtlar ışığında gençlerin deneyimlediği toplumsal baskıların ortaya çıkarılması hedeflenmiştir.
18-24 yaş arasında bulunan gençlerin toplumsal baskı algısı bireylerin sosyo-ekonomik durumu, işsizlik statüsü ve eğitim düzeyi üzerinden oluşuyor. TÜİK verilerine göre, 2022 yılında gençlerin en çok toplumsal baskı hissettiği konular %11,0 ile cinsiyet ve %9,4 ile işsiz olma durumu olmuştur. İşsizlik bugün nitelik ve istihdam arasındaki uçurumdan kaynaklı olarak genç nüfusu oldukça derinden etkilemektedir. Öyle ki literatürde gençlerin piyasa şartlarında rekabette zorlandığının bu nedenle ya yüksek ücretli işler bulamadığını ya da işsizliğe veya kayıt dışı, düşük ücretli ve geçici işlere sürüklenmesi gibi meseleler işlenmeye başlamıştır. Bu anlamda grafikte de görülebileceği üzere genç işsizliğin yıllar içerisindeki artışı işsizliğin toplumsal baskı olarak gençlerin karşına dikilmesi arasında sıkı bir ilişkisellik bulunmaktadır.
Toplumsal baskı algısının diğer bireylerin ne düşünüyor olması üzerinden kendini kuruyor olduğu önemli bir gerçekliğe işaret etmektedir. TÜİK tarafından yapılan Yaşam Memnuniyeti Araştırmasına göre, diğer bireylerin aile yaşam tarzları hakkında ne düşündüğünün önemli olduğunu belirtenlerin sayısı 2022 yılında %31,1 olmuştur. Bu yüksek oran ailenin nasıl algılandığı meselesini toplumsal baskı algıları arasında ilk sıraya yerleştirmektedir. Bunu sırasıyla arkadaş çevresi, kıyafet ve iş takip etmiştir.
Gençlerin istihdama katılımının önemli bir göstergesi olan işsizlik oranlarının toplumsal ve ekonomik unsurlar ışığında incelemek önemli bir yerde durmaktadır. Veriler incelendiğinde, gençler için ekonomik darboğaz dönemlerinde her ne kadar işsizlik düşme eğilimi gösterse dahi sosyal yaşamda işsizliğin başat toplumsal baskı unsuru haline geldiği gözükmektedir. Örneğin, genç işsizlik oranı 2015'ten bu yana en düşük seviyeyi 2022 yılında görmüş olsa dahi, işsizlikten dolayı toplumsal baskı hisseden gençlerin oranı son on iki yılın en yüksek seviyesine ulaşmıştır.
Gelir düzeyinin en büyük belirleyicilerinden biri kuşkusuz sahip olunan meslektir. Bu anlamda işsizliğin başat bir toplumsal baskı unsuru geldiği zamanlarda gelir düzeyinin niceliği daha önemli bir hale gelmektedir Bu anlamda bu niceliğin önemi gençler arasında salgının başladığı yıl olan 2020 itibariyle altı katına yükselmiş, 2022 yılına gelindiğinde ise kazandığı bu yüksek seviyeyi korumuştur.
İş durumu, alınan eğitimin nitelikli bir şekilde değerlendirilmesi gençlerin çoğunlukla gelecek yıllar içerisindeki toplumsal konumlanışı ve statüsü algılarını belirlemektedir. Bu durumda ise gençlerin gelecek hakkındaki beklenti ve değerlendirmelerini değerlendirmek kaçınılmaz bir hale gelmektedir. Bundan hareketle 2010 yılından itibaren kişisel iş durumu, hayat beklentileri ve beş yıl sonrası için kişisel durum değerlendirmeleri incelendiğinde tüm bunların en düşük olduğu yıl 2021 olarak kayda geçtiği fark edilecektir. 2021 yılında bir yıl sonrası için iş durumu beklentisinin daha iyi olacağını düşünen gençlerin oranı %27,8, bir yıl sonrasındaki hayatının daha iyi olacağını düşünenlerin oranı %30,1 ve beş yıl sonrasında kişisel olarak gelişeceğini düşünenlerin sayısı ise %29,4 olarak ölçülmüştür. Bunların bir toplamı olarak görülebilecek gençler arasındaki umutsuzluk düzeyi ise benzer şekilde 2021 yılında %44,8'le son yılların en yüksek seviyesine ulaşmıştır.
Bu analizi paylaş