Türkiye’de çalışma yaşamı ile ilgili diğer önemli mevzu; yabancılara verilen çalışma izin sayısındaki değişimdir. Ülkede ekonomi adına katma değer oluşturması ve istihdam üzerinde pozitif etki yaratması düşünüldüğünde yabancılara çalışma izni verilmesinin olumlu yanları mevcuttur. Ancak ülke içindeki istihdamı iyi yönetmek bu noktada önemlidir. Yabancı sermaye yatırımlarının ve istihdamının artması ekonomik gelişmeye işaret ederken, fazla sayıda işçi göçü alınması; uzun çalışma saatleri, ucuz iş gücü, ağır yaşam koşulları gibi ekonomik ve sosyal sorunları tetikleme riskine sahiptir.
Yabancılara verilen çalışma izin sayısının arttığı herkes tarafından bilinmektedir. Rakamları incelediğimizde, yabancılara verilen çalışma izin sayısının son on yılda sekiz kattan fazla arttığı görülmektedir. Ancak son yıllarda bu artışın hızı da devam etmektedir. Yabancılara verilen çalışma izin sayısı 2018’de 115 bin 837 iken 2019’da 145 bin 232’ye yükselerek yüzde 25’lik bir artış göstermiştir. Bu eğilimin önümüzdeki yıllarda artarak devam edeceği öngörülmektedir.
Cinsiyete göre yabancılara verilen çalışma izinlerinin dağılımını incelediğimizde, 2016 yılından itibaren bir kırılmanın yaşandığı görülmektedir. 2011 yılında yabancılara verilen çalışma izni oranı erkeklerde yüzde 51,9 iken kadınlarda yüzde 48,1’dir. Oranlar arasındaki fark 2012 yılında birden açılmış 2016 yılında erkeklerde yüzde 51,6 kadınlarda yüzde 48,4 oranıyla neredeyse 2011 seviyeleri gibi gerçekleşmiştir. Ancak 2016 yılından sonra kadın-erkek oranları arasındaki fark bir makas gibi açılmıştır. 2019 yılında yabancılara verilen çalışma izni oranı bir önceki yıla göre erkeklerde 6,6’lık bir artışla yüzde 65,1’e yükselirken, kadınlarda 6,6’lık bir azalma ile yüzde 34,9’a düşmüştür. Yabancılara verilen çalışma izin sayılarının artması ve oranlarda benzer bir seyrin devam etmesi durumunda, ülkede ikamet edenlerin cinsiyet dengesi açısından sıkıntılı durumların oluşması muhtemeldir.
Türkiye’de 2011-2019 yılları arasında kümülatif ilk on uyruğa baktığımız zaman, 140 bin 310 kişi ile Suriye uyrukluların en fazla çalışma izni verilen göçmen grup olduğu görülmektedir. 58 bin 964 kişi ile Gürcistan uyruklular ikinci sırada gelirken, 42 bin 431 kişi ile Kırgızistan uyruklular üçüncü sırada yer almıştır. Geçmiş yıllarda Azerbaycan, Rusya ve Almanya’ya daha yüksek sayıda çalışma izni verilirken 2019 itibarıyla ilk yedide bu ülkelerin hiçbiri bulunmamaktadır. 2019 yılında diğer uyruklara verilen toplam izin sayısı ise 34 bin 621’dir (ÇSGB, 2019).
Yabancılara verilen izin sayılarında ilk onda yer alan ekonomik faaliyetler incelendiğinde ev içi çalışan personelin işverenleri olarak hanehalklarının faaliyetleri 108 bin 840 ile ilk sırada yer almaktadır. İkinci sırada 91 bin 784 ile konaklama gelmektedir. Toptan ticaret ise 38 bin 594 ile üçüncü sıradadır. Eğitim 25 bin 905 ile beşinci sırada yer alırken tekstil ürünlerinin imalatı onuncu sıradadır. Göçmenlerin ekonomik faaliyetleri nitelik gerektirmeyen alanlarda yoğunlaşmıştır. Bunun sebepleri arasında göçmenlerin ekonomik ve kültürel sermaye eksiklikleri gösterilmiştir. Mesleki ve formasyon eksikliği olmayanlar ise uygun alanda istihdam sıkıntısı yaşayabilmektedir (Yaman, 2021: 9).
Türkiye, Suriye’den, yaşanan savaşın da etkisiyle yoğun işçi göçü almıştır. Bu noktada istihdam politikalarını yönetmek ayrıca önemlidir. Yabancı işçi göçünün potansiyelin üzerinde gerçekleşmesi, ucuz iş gücü, işsizliğin artması, kaçak işçi çalıştırma gibi ciddi sorunlar, ihlaller ve maliyeti artıran güvenlik önlemleri anlamına gelmektedir. Nitekim bunun bazı tezahürleri son dönemde ülkemizde görülmüştür.
Kaynakça
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2019). Yabancıların çalışma izinleri. Erişim adresi https:// www.csgb.gov.tr/media/63117/yabanciizin2019.pdf.
Yaman, F. (2021). Nitelikli göçmen iş gücünün çalışma yaşamına entegrasyonu, (Politika Notu: 2021/28). İstanbul: İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı.
Bu analizi paylaş