Öğrenci hareketliliği yükseköğretime erişimle ilgili önemli bir göstergedir. Türkiye'nin yükseköğretim sistemi son yıllarda hızlı bir şekilde büyümekte ve üniversiteye yerleşme oranları her geçen yıl yükselmektedir. Yükseköğretime erişimin artışı, öğrencilerin ikamet ettikleri il dışındaki üniversiteleri tercih etmeleriyle iller arası hareketliliğe sebep olur. Bu analizde, 2021 yılı verilerinden hareketle yükseköğretime geçişte bölgesel hareketliliğin durumu, temel göstergelere bakılarak değerlendirilecektir.
Yükseköğretime giriş sınavına başvuran adayların yerleşme durumu incelendiğinde tercih yapmaya hak kazanamayan kişi sayısının 789 bin 435 olduğu görülmüştür. Tercih yapma hakkı olup tercih yapmayan kişi sayısı ise 677 bin 256 kişidir. Öğrenciler, ilk yılda yerleşmektense daha sonraki yıllarda yerleşmeyi tercih etmektedirler. 2021 yılında önlisans düzeyine yerleşen toplam öğrenci sayısı 429 bin 528 iken lisans düzeyine yerleşen toplam öğrenci sayısı 385 bin 837’dir. Önlisans düzeyine yerleşen toplam öğrenci sayısının, lisans düzeyine yerleşen toplam öğrenci sayısından %10,17 oranında daha fazla olduğu görülür.
Örgün öğretim türünde lisans düzeyine yerleşen öğrencilerin sayısı 346 bin 108 iken ön lisans düzeyinde yerleşen öğrenci sayısı 262 bin 321’dir. Açıköğretim türünde lisans düzeyine yerleşen öğrenci sayısı 15 bin 286 iken ön lisans düzeyine yerleşen öğrenci sayısı 111 bin 362’dir. İkinci öğretim türünde ise lisans düzeyinde yerleşen öğrenci sayısı 22 bin 529 iken önlisans düzeyinde yerleşen öğrenci sayısı 44 bin 805’tir. Verilere bakıldığında örgün öğretim türüne lisans düzeyinde yerleşenlerin sayısının ön lisansa yerleşenlerin sayısından yüksek olduğu, açık öğretim, ikinci öğretim ve uzaktan öğretim türlerinde ise ön lisansa yerleşenlerin sayısının örgün eğitime göre daha yüksek olduğu görülür.
Yükseköğretime geçişte öğrenci hareketliliğinin bölgeler ve iller arasında dengeli dağılmadığı görülür. Üniversiteye yerleşen öğrenci sayısının en yüksek olduğu bölge %31,1’le Marmara Bölgesi iken en düşük olduğu bölge %4,9’la Güneydoğu Anadolu bölgesidir. Buradan hareketle bölgelerin coğrafi konumlarının, gelişmişlik düzeylerinin öğrencilerin üniversite tercihlerinde belirleyici olduğu görülmektedir. Marmara bölgesini takip eden bölge İç Anadolu bölgesidir. İç Anadolu bölgesinde yerleşenlerin oranı %20,6 olup Marmara bölgesiyle arasında %33,76’lık bir fark görülmüştür. Bunda elbette Ankara’daki üniversitelerin payı büyüktür. Doğuya göre Batının, iç bölgelere oranla kıyı bölgelerin, güneye göre kuzeyin daha fazla tercih edildiği anlaşılmaktadır.
Üniversite tercih döneminde öğrenci tercihlerini etkileyen faktörler arasında; üniversitenin ailenin yaşadığı yere yakınlığı (coğrafi yakınlık), üniversitenin bulunduğu şehrin imkanları ve hayat pahalılığı öne çıkar. Aynı zamanda üniversite tercihinde, ikamet edilen ilin yanı sıra, coğrafi olarak daha yakın olan şehirleri tercih etme oranı daha yüksektir. Bazı bölgeler üniversite sayıları ve niteliklerine bağlı olarak diğer bölgelere göre daha fazla çekim alanı oluşturmaktadır. Marmara bölgesinde ikamet eden kişiler aynı bölgede bir üniversiteye yerleştikleri görülürken, Doğu Anadolu bölgesinde ikamet eden öğrencilerin farklı bir bölgede bulunan üniversitelere yerleştikleri görülür.
İstanbul’da bir yükseköğretim programına yerleşen öğrencilerin 84 bin 259’la yaklaşık %60’nı İstanbul’da ikamet eden öğrenciler oluşturmaktadır. İstanbul’un çeperinde bulunan şehirler olan Bursa ve Kocaeli ise bu oranda ikinci ve üçüncü sıradadır. Buradan hareketle, İstanbul’daki üniversitelere İstanbul dışından yerleşen öğrencilerin çoğunlukla civardaki illerden gelmeleri anlaşılabilir bir durumdur. Ülkenin uzak bölgelerindeki illerden gelen öğrenci sayısının az olması göz önünde bulundurulduğunda coğrafi yakınlığın ikamet edilen il dışında bulunan üniversiteleri tercih etmede önemli bir faktör olduğu düşünülebilir.
Türkiye'de yükseköğretim sistemi genişlemesiyle yükseköğretime erişim artmakta, bu da yükseköğretime geçişte bölgesel hareketliliğe sebep olmaktadır. Türkiye'de yükseköğretimin planlanması ve yurt genelinde dengeli bir dağılımı için genel nüfusun ve öğrenci nüfusunun dağılımları arasındaki ilişkinin daha net bir şekilde ortaya konmasına yardımcı olacak çalışmalara ve bu konuda geleceğe yönelik projeksiyonların oluşturulmasına ihtiyaç vardır.
Kaynakça
Gür, B. S. (2022). Yükseköğretime Geçişte Bölgeler ve İller Arası Öğrenci Hareketliliği . Üniversite Araştırmaları Dergisi , 5 (2) , 130-139.
Bu analizi paylaş