Hanehalkı Kompozisyonu (%, 2014-2025)

Hanehalkı türlerindeki çeşitlenme, geleneksel çekirdek aile modelinin baskınlığını yitirdiğini ka- nıtlayan en somut değişimdir. 2014-2025 yılları arasında özellikle eşler ve çocuklardan oluşan çekirdek ailelerin oranı %45,7’den %37,5’e gerileyerek önemli bir düşüş göstermiştir. Ekonomik açıdan ise çocuk yetiştirmenin artan maliyeti, konut ve eğitim giderleri gibi faktörler ailelerin daha küçük yapılar tercih etmesine neden olmaktadır. Sosyal açıdan bakıldığında ise bireysel- leşme eğilimlerinin güçlenmesi ve kariyer odaklı yaşam biçimlerinin yaygınlaşması bu dönüşümü desteklemektedir. Buna karşılık, tek kişilik hanehalklarının oranındaki artış (%13,9’dan %20,5’e) oldukça çarpıcıdır ve Türkiye’de bireysel yaşamın giderek yaygınlaştığını göstermektedir (TÜİK, 2026c). Bu artış, bir yandan yaşlı nüfusun çoğalmasıyla bağlantılıyken, diğer yandan genç bireyle- rin daha geç evlenmesi ya da yalnız yaşamayı tercih etmesiyle açıklanabilir. Sosyal açıdan yalnız yaşama artık bir istisna değil, kabul gören bir tercih haline gelmektedir.Tek ebeveyn ve çocuklardan oluşan ailelerin oranındaki artış da (%7,6’dan %11,3’e) dikkat çek- mektedir. Baba ve çocuklardan oluşan çekirdek ailelerin düşük oranlarda (1,7’den 2,6’ya) ve sınırlı bir artışla ilerlediği; buna karşılık anne ve çocuklardan oluşan çekirdek ailelerin çok daha yüksek oranlarda (6,5’ten 8,4’e) ve düzenli bir yükseliş gösterdiği görülmektedir (TÜİK, 2026c). Bu durum, çocukların bakım ve sorumluluğunun önemli ölçüde anneler üzerinde yoğunlaştığını göstermek- TOPLUMUN GÖRÜNÜMÜ 2025 29 tedir. Sosyal açıdan bakıldığında, annenin hem ebeveynlik hem de ev içi rollerin tamamını üst- lenmesi, zaman baskısı, sosyal izolasyon ve psikolojik yıpranma riskini artırır. Tek ebeveynli yapıda destek mekanizmalarının sınırlı olması, annenin hem bakım veren hem de karar alıcı rolünü tek başına yürütmesine neden olur. Ekonomik açıdan ise tek gelirle geçinme zorunluluğu annenin üzerindeki yükü ağırlaştırır. Çocuk bakımı nedeniyle tam zamanlı ve güvenceli işlere erişim zorla- şabilir; bu da gelir düşüklüğü ve yoksulluk riskini artırır. Sadece eşlerden oluşan çekirdek ailelerin oranının görece sabit kalması (%14 civarı), çocuk sahibi olmadan sürdürülen evliliklerin yaygınlaştığını düşündürmektedir. Bu durum, hem doğurganlığın ertelenmesi hem de bilinçli olarak çocuksuz yaşamın tercih edilmesiyle ilişkilendirilebilir. Özellikle çift gelirli ve çocuksuz hane yapısının ekonomik açıdan daha sürdürülebilir görülmesi bu eğilimi desteklemektedir. Geniş aile yapısını temsil eden “en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan haneler”in oranındaki düşüş (%16,6’dan %13,5’e) ise Türkiye’de geleneksel geniş aile yapısının çö- zülmeye devam ettiğini göstermektedir. Kuşaklararası birlikte yaşama azalmakta, bireyler daha bağımsız yaşam biçimlerini tercih etmektedir.