Türkiye’yle başka ülkeler arasında öğrenci değişim programları kültür-sanat ve eğitim ortamları bakımından katma değer üretir. Temel amacı ülkeler arasındaki diyaloğu arttırmak olan bu değişim programları, aynı zamanda kültür ve kamu diplomasisinin önemli araçlarındandır. Hareketliliğe imkân tanıması açısından bir etkileşim zemini oluşturan bu tür programlar, ülkeler arası ilişkilerden hareketle ortaya çıkabilir.
AB tarafından başlatılan Erasmus ve muadili değişim programları bu tür faaliyetler arasında önemli yer tutar. Türkiye’de 2004 yılında başlatılan Erasmus programı, 2014’ten itibaren Erasmus+ adıyla devam ederek AB’nin tüm eğitim, gençlik ve spor programlarını bir çatı altında toplamıştır. 2014-2019 yılları arasında gerçekleştirilen Erasmus+ programı ile Türkiye örnekleminde öğrenci ve personel hareketliliği verilerine bakıldığında bu yıllar arasında öğrenci ve personel hareketliliğinin istikrarlı bir seyir izlemediği görülür. Giden öğrenci sayısı yıllar içerisinde genel bir artış seyri gösterse de 2018-2019 döneminde bu artış düşmüştür. Yine de 2014-2015 yılı ile kıyaslandığında yüzde 9’luk bir artış yaşanmıştır.
İstikrarsız bir seyir gösteren gelen öğrenci sayısı 2018-2019 döneminde bir önceki döneme göre artış göstermiş olsa da 2014-2015 dönemiyle kıyaslandığında yüzde 58 oranında bir azalma yaşamıştır Buna bağlı olarak Türkiye’ye başka ülkelerden gelen öğrencilerin Türkiye’den giden öğrencilere oranı 2014 yılında yüzde 54 iken 2019 yılına gelindiğinde bu oran yüzde 21’e düşmüştür. Genel olarak giden öğrenci sayısı artma, gelen öğrenci sayısı azalma eğilimi arz eder.
AB tarafından 2019 yılında uygulamaya konan ve 18-30 yaş arası gençleri kapsayan uluslararası gönüllülük ve dayanışma programı olan ESC (European Solidarity Corps), henüz yeni faaliyet gösteren bir program olmasına rağmen özellikle gençler arasında önemli bir etkileşim zemini oluşturmuştur. Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan raporda Türkiye, gençleri hedefleyen Avrupa Dayanışma Programından (ESC) en çok yararlanan ülkeler arasında yer alır. Programa yapılan başvuru sayısı 2019'da 349 iken 2020'de 896'ya yükselmiştir. Bu başvurular arasından 2.000'den fazla katılımcının yer aldığı 269 projeye (181 gönüllülük projesi ve 88 dayanışma projesi) 6,12 milyon euro tutarında AB desteği verilmiştir. (Ülke Raporu: Türkiye, 2021).
ESC ve Erasmus+ programlarına 2014-2020 yılları arasında başvuranların ve kabul edilen projelerin sayısında istikrarlı bir artış yaşanmıştır. Yapılan başvurular için onaylanan bütçenin seyrine bakıldığında yine istikrarlı bir artış olduğu görülür. Anadolu Ajansı’nın en son yayınladığı grafikte bu tür değişim programları için 2014 yılında yaklaşık 85 milyon Euro ayrılırken 2020 yılına gelindiğinde bu rakamın yaklaşık 142 milyon Euroya yükselerek son altı yılda 1,7 kat arttığı görülür. Ayrıca bu yıllar arasında verilen toplam hibe desteği 778,01 milyon Euro’dur (UA, 2022).
Uluslararası değişim ve gönüllülük projelerine farklı sektörlerden başvurular yapılabilir. Grafikte bu başvuruların sektörel dağılımı ve kabul edilen projelerin ait olduğu sektöre ayrılan bütçeleri mevcuttur. Toplam başvuru sayısının yüzde 47’sini oluşturan okul eğitimi, en fazla başvurunun yapıldığı alandır. Onu mesleki eğitim ve gençlik projeleri takip eder. Toplam başvuru sayısının yüzde 5’ini oluşturan ve en düşük orana sahip olan yükseköğretim projelerine diğer sektörlere kıyasla daha yüksek bütçe ayrılmıştır. Nitekim 2021 yılında 45 milyon Euro bütçe ile o yıl içerisindeki toplam bütçenin yüzde 44’ü yükseköğretim alanına aittir.
Ülkeler arası ilişkilerin önemli bir bileşeni olan uluslararası değişim programları, eğitim ve kültür alanında ülkeler arasında bir diyalog kurulmasına olanak tanır. Dolayısıyla bu tür programların karşılıklı bir çabanın ürünü olduğu ve ulus devletlerin belirli çıkarlar çerçevesinde yönettiği bir süreç olduğu ifade edilebilir.
Kaynakça:
UA. (2022). Temel istatistikler 10 Ağustos 2022 tarihinde https://www.ua.gov.tr/anasayfa/icerikler/temel-istatistikler/#gallery-4 adresinden erişildi.
AB. (2021). Türkiye raporu. 10 Ağustos 2022 tarihinde
https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2021_turkiye_raporu_tr.pdf adresinden erişildi.
Bu analizi paylaş