Çalışma Biçimine Göre Yıllık Ortalama Esas İş Gelirleri (Bin TL, 2010-2025)

TÜİK’in 2025 yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması (GYKA) anket verilerine göre -bir önceki yıl referans yılıdır- (TÜİK, 2025m), hanehalkı fertlerinin eğitim durumlarına göre yıllık ortalama esas iş gelirleri incelendiğinde, bütün eğitim grupları için toplam gelir ₺403.111,95 olarak hesaplanmıştır. Lise ve dengi okul mezunlarının değeri ₺376.932,09 iken yükseköğretim mezunlarında ortalama esas iş geliri ₺566.839,26 olarak hesaplanmıştır. Bir okul bitirmeyenler için de ortalama sadece ₺183.900,06 olarak hesaplanmıştır. Bu istatistikler, ülkemizde eğitimin getirisinin yüksek olduğunu göstermektedir. Diğer bir ilişkili konu da ücretlerdeki cinsiyet farklarıdır. Örneğin, ortalama esas iş gelirleri lise ve dengi okul mezunlarının kadınlarda ₺253.199,12 iken erkeklerde yaklaşık olarak %64 daha fazladır (₺414.808,83). Kadın yükseköğretim mezunlarının ortalama esas iş geliri ₺465.847,52 iken erkeklerin ortalaması yaklaşık %36 daha yüksektir (₺634.988,11). Son olarak, ücret farkının en yüksek olduğu grup, lise altı eğitimli gruptur. Erkeklerin ortalama geliri ₺315.009,47 ile kadınlarınkinden (₺191.243,62) yaklaşık %65 daha fazladır. Bu istatistikler, işgücü piyasasında uygulanacak cinsiyet bazlı politikalarda mutlaka eğitim seviyesinin de göz önünde bulundurulması gerektiğine işaret etmektedir. 2025 yılında cinsiyete göre hanehalkı fertlerinin esas işteki durumuna göre kadınların yıllık ortalama esas iş gelirleri ₺332.316,07 iken erkeklerin yıllık ortalama esas iş gelirleri yaklaşık %30 fazlasıyla ₺431.554,73 olarak gerçekleşmiştir. Kadınlar, işgücü piyasasında sadece daha düşük ücret almakla kalmayıp aynı zamanda, üst-düzey pozisyonlarda da nüfustaki oranlarında temsil edilmemektedir. 2025 yılında Borsa İstanbul’da işlem gören en büyük 50 şirketin (BİST 50) yönetim kurulu üyesi pozisyonlarının, sadece yaklaşık %18’ini kadınlar oluşturuyordu (TÜİK, 2026ı). Bütün bu istatistikler, işgücü piyasasında cinsiyet temelli etkin politikalara ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır. İlaveten, yevmiyeli fertlerin esas işteki durumlarına göre yıllık ortalama esas iş gelirleri, önceki yılın anketine göre yaklaşık %77 artarak ₺186.681,71 olurken işveren ve kendi işinde çalışanlarda artış oranı yaklaşık olarak sırasıyla %50 ve %65 olmuştur (sırasıyla yıllık ortalama esas iş gelirleri ₺1.204.791,10 ve ₺348.044,97 olarak hesaplanmıştır). Önceki yıla göre en yüksek artış yaklaşık %81 ile ücretli ve maaşlı grubunda gerçekleşmiştir (₺379.047,06). Bu sonuçlara göre 2025 yılında, işverenlerin yıllık ortalama esas iş gelirleri, ücretli ve maaşlı çalışanların gelirinin üç katından fazla olacak şekilde gerçekleşmiştir (TÜİK, 2025n).2025 yılı GYKA anketinden TÜİK’in yaptığı hesaplamaların, hanehalkı fertlerinin esas işteki iktisadi faaliyet kollarına göre yıllık ortalama esas iş gelirleri istatistiklerinin incelenmesi de çarpıcı sonuçlar ortaya koymaktadır. Yıllık ortalama esas iş gelirlerinin en düşük olduğu sektör grubu ₺237.461 ile tarım sektörü iken; onu yaklaşık %68’lik fazlayla sanayi sektörü izlemektedir (₺399.105). En yüksek ikinci yıllık ortalama esas iş gelirine sahip sektör, ₺402.684 ile inşaat sektörü olurken; yaklaşık %5,8’lik bir fazlayla yıllık ortalama esas iş gelirinin en yüksek olduğu faaliyet kolu hizmetler olarak hesaplanmıştır (₺426.045).